Trong khoảng trang sách 438–446, bản PDF chỉ có một trang bị cắt mất số trang (trang PDF 432). Chưa xác định được vị trí chính xác của tám trang còn thiếu.
Trang 408
Xem ảnh trang gốc
Để xác định giá trị một doanh nghiệp, thẩm định viên về giá phải tiền hành ước tính nhiều tham số. Trong các tham số này, có tham số được ước tính trực tiếp từ doanh nghiệp cần thẩm định giá, có tham số được ước tính gián tiếp thông qua các doanh nghiệp tương đồng. Quan trọng hơn, tỷ trọng các chỉ tiêu ước tính gián tiếp thường có xu hướng tăng cao ở các quốc gia đang phát triển, nơi mà điều kiện thông tin vẫn còn hạn chế. Chính vì vậy, việc lựa chọn doanh nghiệp tương đồng là một thủ tục không thể thiếu trong toàn bộ quy trình. Cụ thể hơn, trong ba cách tiếp cận đề thẩm định giá doanh nghiệp hiện nay, các phương pháp thuộc cách tiếp cận từ thị trường và từ thu nhập yêu cầu thẩm định viên phải ước tính một số các tham số của doanh nghiệp tương đồng với doanh nghiệp cần thẳm định giá. Với cách tiếp cận từ thu nhập, doanh nghiệp tương đồng được sử dụng đề ước tính rủi ro hệ thống
(systematic risk, hệ số beta)?, ty lệ tái đầu tư (reinvestment rate, RIR), tỷ suất
Doanh nghiệp tương đồng còn được sử dụng trong cách tiếp cận từ thu nhập trong hoạt động thẳm định giá tài sản vô hình, cụ thể là phương pháp Interbrand và phương pháp dựa vào tỷ số tài chính của Damodaran (tại Việt Nam, hai phương pháp có nét tương dong với hai phương pháp này là phương pháp thu nhập tăng thêm và phương pháp lợi nhuận vượt trội trong Tiêu chuẩn Thẩm định giá số 13, Thắm định giá tài sản vô hình). Tuy nhiên, cả hai phương pháp này đều dựa trên nền tảng của thẳm định giá doanh nghiệp và doanh nghiệp tương đồng cũng chỉ xuất hiện trong các bước thuộc về thầm định giá doanh nghiệp. Vì vậy, trong nghiên cứu này, tác giả thông nhất chỉ đề cập đến thẩm định giá doanh nghiệp thay vì cả thẩm định giá doanh nghiệp và tài sản vô hình.
Trường hợp doanh nghiệp cần thẩm định giá là doanh nghiệp chưa niêm yết.
408
sinh lợi trên vốn (return on invested capital, ROIC) và tốc độ tăng trưởng lợi |
nhuận (g)*; trong cách tiếp cận từ thi trường, việc xác định doanh nghiệp tương đồng là bước bắt buộc phải thực hiện (Pratt & Niculita, 2008;
Damodaran, 2012).
Mặc di từ lý thuyết đến hệ thống tiêu chuẩn thầm định giá trên Thế giới và Việt Nam đều có đề cập các tiêu chí của một doanh nghiệp được xem là doanh nghiệp tương đồng, như: “Cùng ngành”, “Cùng quy mô công ty”,
“Cùng tốc độ lăng, trưởng” (xem Boatsman & Baskin, 1981; Alford, 1992) nhưng thật khó dé thẩm định viên có thể ứng dụng được vào thực tế bởi các lý do sau: (1) Liệu có doanh nghiệp nào thoả mãn tương đồng tất cả các tiêu chí đã liệt kê; (2) Nếu không có, sử dung bao nhiêu tiêu chí cũng như những tiêu chí nào dé lựa chọn doanh nghiệp tương đồng; G) Cơ sở nào dé ưu tiên tiêu chí này và loại bỏ tiêu chí khác; (4) Trong nhiều tiêu chí lựa chọn tiêu chí nào sẽ là tiêu chí chủ đạo (mang tính quyết định). Và kết quả là, thẩm định viên khác nhau khi căn cứ vào các tiêu chí khác nhau thì kết quả lựa chọn doanh nghiệp tương đồng cũng khác nhau; điều này dẫn đến kết quả thẩm định giá cũng khác nhau mặc dù họ đang tiến hành thẩm định giá cho cùng một doanh nghiệp. Vấn đề này đã ảnh hướng đến công tác giải. trình và bảo vệ kết quả trước khách hàng. Do dé, nhiều thẩm định viên cho rằng, việc lựa chọn doanh nghiệp tương đồng là một khía cạnh “nghệ thuật” và vấn đề này nên dé lại cho các chuyên gia thực hiện (xem Bhojraj & Lee, 2002). Trong nghiên cứu của chúng tôi, chúng tôi gọi đây là cách tiếp cận truyền thống
(conventional approach).
Gần đây nhất, đã xuất hiện thêm một hình thái để lựa chọn doanh nghiệp tương, đồng là dựa vào "bội số bảo đảm" của các doanh nghiệp tương đồng.
Bội số này là một phương trình hồi quy rất nhiều tiêu chí, khi đó, doanh nghiệp tương đồng nào có bội số bảo đảm sát với doanh nghiệp cần thẩm định giá thì doanh nghiệp đó được chọn là doanh nghiệp tương đồng. Ưu điểm của
"bội số bảo đảm" là xét được đồng thời một lúc nhiều tiêu chí. Năm 2002,
Bhojraj & Lee đã sử dụng một mẫu nghiên cứu gồm 3.515 công ty niêm yết trên NYSE/ AMEX/ NASDAQ? dé xây dựng một mô hình cho thị trường Mỹ.
* Trường hợp doanh nghiệp cần thẩm định giá là doanh nghiệp vừa mới thành - lập, doanh nghiệp có lợi nhuận âm
5 NYSE, New York Stock Exchange, Sở giao dịch chứng khoán New York;
AMEX, American Stock Exchange, Sở giao dịch chứng khoán Hoa Kỳ;
NASDAQ, National Association of Securities Dealers Automated Quotations.
409
Kết quả nghiên cứu của Bhojraj & Lee (2002) cho thấy rằng việc lựa chọn doanh nghiệp tương đồng theo cách tiếp cận mới hiệu quả hơn rất nhiều so với cách tiếp cận truyền thống. Tuy nhiên, nghiên cứu của Bhojraj & Lee
(2002) chỉ tập trung vào thị trường Mỹ, nơi mà thị trường tài chính cực kỳ phát triển; đồng thời, cách tính toán các biến số vẫn dựa trên khía cạnh tài chính thay vì thẩm định gia. -
Vai trò của doanh nghiệp tương đồng trong Cách tiếp cận từ thị trường
Cách tiếp cận thị trường có hai phương pháp phổ biến, Phương pháp sử dụng doanh nghiệp công khai (guideline publicly traded
‘company method) và Phương pháp sử dụng doanh nghiệp mua bán sáp nhập (guideline merged and acquired company method) (Pratt &
Niculita, 2008). Mặc dù cả hai phương pháp đều sử dụng các doanh nghiệp tương đồng nhưng chỉ có phương pháp đầu tiên có sử dụng bội số (và được gọi là phương pháp dựa trên bội số hoặc số nhân) và phương pháp này cũng thường được biết đến với tên gọi phương pháp so sánh
(Damodaran, 2002). Đây là phương pháp thường được sử dụng phục vụ một số mục đích như IPO, mua bán và sáp nhập (M&A), chào bán cổ phần (SEO), và các giao dịch mua lại (Bhojraj & Lee, 2002).
| Như được tóm tắt trong Hình 1, mặc dù tồn tại nhiều bội số nhưng
| các bội số này có thể được chia thành hai nhóm (i) Bội số đại diện cho
giá trị công ty, và (ii) Bội số đại diện cho giá trị vốn chủ sở hữu. Nhiều kết quả nghiên cứu trong quá khứ cho thấy rằng Bội số giá trị doanh nghiệp trên doanh thu (EVS) va Bội số giá trị thị trường trên giá trị: số si của vốn chủ sở hữu (PB) là bội số được sử dụng bởi các thẳm định
viền. Chúng tôi cũng ủng hộ fang Việc sử đụng doanh thu và giá tri số |
sách sẽ giải quyết được sự khác biệt trong việc ghi nhận các bút toán kế toán giữa các công ty.
6 Van đề này sẽ được làm rõ trong phần 2.3.
410
CÔNG TY
TƯƠNG ĐÔNG
ee ee ee
|
i
Ị i
|
Ev ev |
mà] EpIbA | EWEBIT || ppmrug || EV/OCF j PIE PIS
+ | Srowso | Gittin | Quên | Giá trên
GTDN tiền || GTDN tên || GTDN trên || GTDN liên || Dòng nàn | lợi nhuận tăng Gid 9d || Giá trên
_Doanh thu || EBITDA EBIT ERITH) I non ượng i tên mỗi || trường lợi cai Doanh thu |
¡ cP nhuận ves i} —
| ee | l IS] |
vẾ
Doanh thu / EBITDA! j
EBIT/ EBIT(1+) FOCF j của doanh nghiệp cần TAG
|
i!
DOANH NGHIỆP
CAN PENS
Hình 5. Vai trò của doanh nghiệp tương dong trong cách tiếp cận từ thị trường
Nguồn: Dịch tiếng Việt từ nghiên cứu của Kim-Duc và cộng sự (2021)
Hình 5 trình bày quy trình của Phương pháp sử dụng doanh nghiệp công khai (guideline publicly traded company method). Theo Pratt & Niculita
(2008), có hai phương pháp thuộc cách tiếp cận từ thị trường, Phương pháp sử dụng doanh nghiệp công khai (guideline publicly traded company method)
và Phượng pháp sử dụng doanh nghiệp mua bán sáp nhập (guideline merged |
and acquired company method). Mac dù ca hai phương pháp đều sử dung doanh nghiệp tương đồng nhưng chỉ có phương pháp đầu tiên sử dụng bội số bảo dam.
Theo nghiên cứu của Feltham & Ohlson (1995) và Lee (1999), kết nối giữa mô hình chiết khấu dòng cé tức và công thức tính thu nhập giữ lại, Bội số giá trị thị trường trên giá trị số sách của vốn chủ sở hữu (PB) có thể được trình bày theo phương trình (1). Tương tự, trong trường hợp tăng trưởng én
411