CHUYEN DE 2
NGUYEN LÝ HINH THÀNH GIÁ CA THỊ TRƯỜNG VÀ
NGUYÊN LÝ CĂN BAN VE THÂM ĐỊNH GIÁ
A. NỘI DUNG THỨ NHẤT:
2.1. NGUYÊN LÝ HÌNH THÀNH GIÁ CÁ THỊ TRƯỜNG
2.1.1. Bán chất kinh tế của phạm trù giá cả trong nền kinh tế thị trường
2.1.1.1. Khái niệm giá trị, (gid ca
Hoat động kinh tế luôn giữ vị trí trong tâm trong mọi hoạt động xã hội. Hoạt động này làm nay sinh nhiều vấn đề cần giải đáp, từ đó hình thành và phát triển các quản điểm kinh tế, tư tưởng kinh tế nhằm giải đáp hiện - tượng kinh tế.
Trải qua quá trình phát triển, các tư tưởng kinh. té được hình thành, tiền hóa và phát triển. Bản chất của giá cả, giá trị cũng nằm trong quá trình này và đến nay có thể khái quát thành hai cách tiếp cận sau:
'(1) Cách tiếp cận từ các học thuyết kinh tế
a - Học thuyết kinh tế coi lao động là nguồn gốc của giá trị
‘Hoc thuyét kinh tế chính tri tư sản cổ điển Anh và hoc thuyết kinh tế tiểu tư sản
Học thuyết kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh được đại diện bởi .
Wiliam Petty (1623- 1687), Adam Smith (1723-1790), David Racardo
(1772- 1823); hoc thuyét kinh tế tiểu tư sản được dai diện bởi Sismondi
(1773-1842); Dierre-Proudon (1809-1865). Tư tưởng chính của các học thuyết này cho rằng:
Mot là, sản xuất hàng hoá chỉ ra đời, khi.có đủ hai điều kiện là: phân công lao động xã hội và quan hệ sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất. Sự khác nhau này đã làm cho những người sản xuất độc lập, đối lập với nhau, nhưng họ lại nằm trong hệ thống phân công lao động xã hội nên họ phụ thuộc lẫn nhau về sản xuất và tiêu ding, từ đó nảy sinh quan hệ trao đồi, mua bán.
211
Hai là, người lao động sản xuất ra hàng hóa, do đó lao động kết tính trong hàng hóa là nguồn gốc, cơ sở của giá trị hàng hóa.
Ba là, hàng hoá là sản phẩm của lao động có thể thoả mãn nhu cầu nào đó của con người và dùng để trao đổi với nhau. Trong mỗi hình thái kinh tế - xã hội, sản xuất hàng hoá có bản chất khác nhau, nhưng hàng hoá đều có hai thuộc tính là giá trị và giá trị sử dụng. Giá trị, muốn hiểu được giá trị phải đi từ giá trị trao đổi. Giá trị trao đổi là quan hệ tỷ lệ về lượng mà giá trị sử dụng này trao đổi với giá trị sử dụng khác. Ví du: 1 m vải = 10 kg thóc. Vải và thóc là hai hàng hoá có giá trị sử dụng khác nhau về chất, tại sao chúng lại có thể trao đổi được với nhau và trao đổi theo tỷ lệ nào đó. Giá
: trị sử dung là công dụng của san phẩm có thể thoả mãn nhu cầu nào đó của con người, ví du: cơm để ăn, xe đạp dé di, máy móc, nguyên, nhiên vật liệu để sản xuất... Giá trị sử dụng của hàng hóa là công dụng cho người khác, cho xã hội thông qua trao đổi - mua bán. Trong kinh tế hàng hoá, giá trị sử dụng là vật mang giá trị trao đổi.
Khi hai sản phẩm khác nhau (vải và thóc) có thể trao đổi được VỚI nhau thì giữa chúng phải có một cơ sở chung nào đó. Cái chung ấy không phải là giá trị sử dụng, tuy nhiên, sự khác nhau về giá trị sử dụng ‹ của chúng là điều kiện cần thiết của sự trao đổi. Nhưng cái chung đó phải nằm ngay ở trong cả hai hàng hoá. Nếu gạt giá trị sử dụng của sản phẩm sang một bên,
ˆ- thì giữa chúng chỉ còn một cái chung làm cơ sở cho quan hệ trao đồi. Đó là chúng đều là sản phẩm của lao động. Để sản xuất ra vải hoặc thóc, _những người sản xuất đều phải hao phí lao động. Chính hao phí lao động â ẩn giấu trong hàng hoá làm cho chúng có thể so sánh được với nhau khi trao đổi.
Chúng được trao đổi theo một tỷ lệ hhất định, một số lượng vải ít hơn đồi lấy một lượng thóc nhiều hơn (1 m vải = 10 kg thóc); nhưng lượng lao động hao phí để sản xuất ra chúng là ngang bằng nhau. Lao động hao phí dé sản xuất ra hàng hoá ấn giấu trong hàng hoá chính là cơ sở dé trao đổi, do đó là cơ sở của giá tri.
Bốn là, quá trình trao đổi phát triển từ hiện vật (hàng đi hàng) đến trao đổi hàng hóa với tiền tệ. Khi tiền tệ xuất hiện thì giá trị của hàng hóa được đo bằng tiền và giá cả hàng hóa là biểu hiện bằng tiền của giá trị.
Năm là, tiền là loại hàng hóa đặc biệt, tách ra khỏi lưu thông; trở thành vật ngang giá chung, dé đo lường giá trị của các hàng hóa khác trong trao đồi.
212
- Học thuyết giá trị - lao động của Karl Marx
Karl Marx đã thực hiện một cuộc cách mạng về học thuyết giá trị — lao động. Các nhà kinh tế trước Marx chỉ phân biệt hai thuộc tính của hàng hoá, cho rằng giá trị sử đụng và giá trị trao đổi có mâu thuẫn. Ngược lại, Marx cho rằng hàng hoá là sự thống nhất biện chứng của 2 mặt: giá trị sử dụng và giá trị.
Hàng hóa là sản phẩm của lao động, có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người, thông qua trao đổi, mua bán. Hàng hóa có thể ở dạng hữu hình như gạo, sắt... hoặc ở dạng vô hình như dịch vụ du lịch lữ hành, phòng nghỉ... Dù ở dạng nào thì hàng hóa cũng đều có hai thuộc tính: giá trị sử dụng và giá trị. Giá trị sử dụng là công dụng của hàng hóa dé thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người. Hàng hóa có một hoặc nhiều công dụng: công dụng làm nó có giá trị sử dụng, ví đụ: gạo để ăn, thuốc để phòng, chữa bệnh... Giá trị sử dụng của hàng hóa là do thuộc tính (lý, hóa, sinh...) của hàng hóa đó quyết định. Giá trị sử dụng là giá trị sử dụng xã hội. Nó không phải là giá trị sử dụng dành cho người trực tiếp sản xuất ra hàng hóa, mà là cho xã hội, thông qua mua bán, trao đổi. Giá tri sử dung là vật mang giá trị ~ trao đổi. Gió trị trao đổi là một quan hệ về số lượng, là một tỷ lệ theo đó một giá trị sử dụng này trao đổi với một giá trị sử dụng khác. Ví dụ: 1 mét vải = 10 kg thóc. Hai hàng hóa khác nhau như vậy lại có thé trao đổi với nhau, chứng tỏ giữa chúng phải có một cơ sở chung. Lao động hao phí tạo ra hàng hóa chính là cơ sở chung cho việc trao déi đó và tạo ra giá trị hàng hóa. Giá trị hàng hóa là lao động xã hội của người sản xuất hàng hóa kết tinh trong hàng hóa. Giá trị trao đồi là biểu hiện bên ngoài của giá tri; giá trị là nội dụng bên trong, là cơ sở của giá trị trao đổi. Giá trị biểu hiện mối quan hệ giữa người sản xuất hàng hóa. Vì vậy giá trị là phạm trù lịch sử, chỉ
' tồn tại trong nền kinh tế hàng hóa.
Hai thuộc tính trên vừa mâu thuẫn, vừa thống nhất với nhau. Chúng
. thống nhất với nhau khi cùng tồn tại trong hàng hóa. Một hàng hóa phải có hai thuộc tính này, nếu thiếu một trong hai thuộc tính thì không phải là hàng hóa. Chúng mâu thuẫn ở chỗ: thứ nhất, về mặt giá trị sử dụng thì hàng hóa khác nhau về chất; thứ hai, giá trị được thực hiện trong quá trình lưu thông, giá trị sử dụng được thực hiện trong quá trình tiêu dùng.
Marx là người đầu tiên phát hiện ra tính hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa. Hai thuộc tính của hàng hóa không phải do có hai thứ lao
động khác nhau kết tỉnh trong hàng hóa, mà là do lao động của người sản xuất hàng hóa có tính chất hai mặt: vừa có tính lao động trừu tượng, vừa có tính lao động cụ thé. Lao động cụ thể là lao động có ích dưới một hình thức cụ thể nhất định. Mỗi lao động cụ thể có mục đích riêng, phương pháp riêng, công cụ lao động riêng, đối tượng lao động riêng và kết quả lao động riêng. Do đó, lao động cụ thé tao ra giá trị sử dụng của hàng hóa. Lao động trừu lượng là sự tiêu hao sức lao động (sức cơ bắp, sức thần kinh...) của người sản xuất hàng hóa nói chung. Lao động trừu tượng của người sản xuất hàng hóa tạo ra giá trị hàng hóa. Giá trị hàng hóa là lao động trừu tượng kết tỉnh trong hàng hóa. Đây chính là mặt chất của gid trị hàng hóa. Chất của giá trị là lao động trừu tượng
- của người sản xuất hàng hoá, kết tinh trong hàng hoá. Lượng giá tị là do lượng lao động hao phí dé sản xuất ra hàng hoá đó quyết định, lượng giá trị của hàng hoá do thời gian lao động quyết định
Thời gian lao động xã hội cần thiết
Chất của giá trị là lao động trừu tượng của người sản xuất hàng hoá kết tỉnh trong hàng hoá. Vậy lượng giá trị là do lượng lao động hao phí dé sản xuất ra hàng hoá đó quyết định. Đo lượng lao động bằng thước đo thời gian như: một giờ lao động, một ngày lao động... Do đó, lượng giá trị của hàng hoá cũng do thời gian lao động quyết định. Trong thực tế, một loại hàng hoá đưa ra thị
- trường là do rất nhiều người sản xuất ra, nhưng mỗi người sản xuất do điều
` kiện sản xuất, trình độ tay nghề là không giống nhau, nên thời gian lao động cá biệt để sản xuất ra hàng hoá của họ khác nhau. Thời gian lao động cá biệt quyết định lượng giá trị cá biệt hang hoá của từng người sản xuất.
. Lượng giá tri xã hội của hàng hoá không phải được tính bằng thời gian lao động cá biệt mà bằng thời gian lao động xã hội cần thiết. Thời gian lao động xã hội cần thiết là thời gian cần thiết để sản xuất ra một hàng hoá trong điều kiện bình thường của xã hội, tức là với trình độ kỹ thuật trung bình, trình độ khéo léo trung bình và cường độ lao động trung bình so với hoàn cảnh xã hội nhất định. Thông thường, thời gian lao động xã hội cần thiết trùng hợp với thời gian lao động cá biệt của những người cung cấp đại bộ phận loại hàng hoá nào đó trên thị trường.
Cấu thành lượng giá trị hàng hoá
Đề sản xuất ra hàng hoá cần phải chi phi lao động bao gồm lao động quá khứ tôn tại trong các yếu tố tư liệu sản xuất như máy móc, công cụ,
214