Giá cả thị trường biểu hiện kết quả trao đổi giữa người mua và người bán. Muốn giải thích một mức giá, cần xét đồng thời công dụng của hàng hóa, nguồn lực để tạo ra hàng hóa, sức mua và điều kiện cạnh tranh tại thời điểm giao dịch.
Chuyên đề 2
Giá cả thị trường biểu hiện kết quả trao đổi giữa người mua và người bán. Muốn giải thích một mức giá, cần xét đồng thời công dụng của hàng hóa, nguồn lực để tạo ra hàng hóa, sức mua và điều kiện cạnh tranh tại thời điểm giao dịch.
Học thuyết giá trị và cơ chế cung cầu giải thích vì sao chi phí cá biệt tăng không tự làm thị trường chấp nhận giá bán cao hơn. Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm cho biết mức doanh thu doanh nghiệp cần đạt để bù đắp nguồn lực đã dùng.
Nguyên lý hình thành giá cả nghiên cứu quan hệ giữa giá trị, tiền tệ, cung cầu và cạnh tranh. Mức giá phản ánh điều kiện sản xuất, tiêu dùng và tác động trở lại đến quyết định mua hàng, thay đổi sản lượng, phân bổ nguồn lực của các chủ thể.
Chi phí giúp doanh nghiệp xác định mức doanh thu cần thiết để bù đắp nguồn lực đã sử dụng. Cầu có khả năng thanh toán và sản phẩm thay thế giới hạn mức giá khách hàng chấp nhận, nên quyết định giá bán phải gắn với sản lượng dự kiến tiêu thụ.
Giá trị sử dụng là công dụng đáp ứng nhu cầu; giá trị trao đổi thể hiện quan hệ về lượng giữa những hàng hóa được trao đổi. Một vật có công dụng cao chưa đương nhiên có giá cao nếu nguồn cung dồi dào hoặc nhu cầu không kèm khả năng thanh toán.
Học thuyết giá trị lao động giải thích giá trị hàng hóa từ hao phí lao động xã hội cần thiết. Chi phí cá biệt của một cơ sở sản xuất có thể cao hơn mức xã hội chấp nhận. Phần chi phí vượt mức xã hội chấp nhận có thể không thu hồi được qua giá bán.
Lý thuyết hữu dụng cận biên xét lợi ích tăng thêm khi tiêu dùng thêm một đơn vị hàng hóa. Khi các điều kiện khác giữ nguyên và nhu cầu dần được thỏa mãn, lợi ích của đơn vị bổ sung thường giảm, làm giảm mức sẵn sàng trả cho đơn vị đó.
Lý thuyết cung cầu của Alfred Marshall kết hợp phía người mua với phía người bán. Mức sẵn sàng mua chịu ảnh hưởng của hữu dụng và sức mua; mức sẵn sàng bán chịu ảnh hưởng của chi phí và cơ hội sản xuất. Tương tác của hai phía hình thành giá cân bằng.
Giá cả, giá trị và chi phí là ba đại lượng khác nhau:
Giá cả thực hiện các chức năng thông tin, phân bổ nguồn lực, thúc đẩy cải tiến kỹ thuật và tính toán chi phí. Khi giá đầu vào tăng mà giá bán chưa tăng tương ứng, biên lợi nhuận thu hẹp. Sự thu hẹp này tạo động lực tiết kiệm vật tư hoặc chuyển sang công nghệ khác.
Trong quan hệ Mn × V = P × Q, Mn là lượng tiền thực hiện giao dịch, V là tốc độ lưu thông trong kỳ, P là mức giá và Q là lượng hàng hóa tương ứng. Chỉ khi giữ V và Q không đổi mới suy ra P tăng cùng tỷ lệ với Mn.
Tỷ lệ lạm phát theo chỉ số giá là (P_t/P_(t−1) − 1) × 100%. Trong đó, P_t và P_(t−1) lần lượt là chỉ số giá kỳ t và kỳ liền trước, cùng kỳ gốc so sánh.
Cung là quan hệ giữa các mức giá và lượng hàng hóa người bán sẵn sàng cung ứng trong một thời kỳ. Cầu là quan hệ giữa các mức giá và lượng hàng hóa người mua sẵn sàng và có khả năng mua trong cùng thời kỳ, cùng phạm vi thị trường.
Khi chỉ giá của chính hàng hóa thay đổi, lượng cung hoặc lượng cầu chuyển dọc theo đường tương ứng. Khi công nghệ, giá đầu vào, thu nhập, thị hiếu hoặc số người tham gia thay đổi, toàn bộ đường cung hoặc đường cầu dịch chuyển.
Trong mô hình thông thường, giá đầu vào tăng làm chi phí tăng, khiến người bán cung ứng ít hơn tại cùng mức giá. Thu nhập tăng làm cầu hàng hóa thông thường tăng. Với hàng hóa thứ cấp, cầu giảm khi thu nhập tăng vì người mua chuyển sang lựa chọn khác.
Giá hàng hóa thay thế tăng thường làm cầu hàng hóa đang xét tăng; giá hàng hóa bổ sung tăng thường làm cầu hàng hóa đang xét giảm. Hai tác động này chỉ đúng khi các yếu tố khác giữ nguyên.
Cân bằng bộ phận đạt tại Qs = Qd. Giá cao hơn mức cân bằng tạo dư cung và sức ép giảm giá; giá thấp hơn tạo dư cầu và sức ép tăng giá. Cơ chế này chỉ vận hành khi giá điều chỉnh được và không có rào cản gián đoạn trao đổi.
Độ co giãn theo giá của cầu Ed = tỷ lệ phần trăm thay đổi lượng cầu / tỷ lệ phần trăm thay đổi giá. Hệ số có dấu thường âm. Cầu co giãn nhiều khi |Ed| > 1, co giãn ít khi |Ed| < 1 và co giãn đơn vị khi |Ed| = 1.
Với đường cầu thông thường, trong phạm vi xét, giảm giá làm doanh thu tăng khi |Ed| > 1 và làm doanh thu giảm khi |Ed| < 1. Tác động đến lợi nhuận còn phụ thuộc biến phí, định phí và khả năng đáp ứng sản lượng, nên doanh thu tăng chưa đủ để kết luận quyết định giảm giá có lợi.
Số liệu giả định
Ví dụ: trong một tháng, Qd = 120 − 2P và Qs = 20 + 3P. Q tính bằng nghìn sản phẩm/tháng, P bằng nghìn đồng/sản phẩm. Khi thu nhập tăng, đường cầu chuyển thành Qd mới = 140 − 2P, các yếu tố cung giữ nguyên.
Giải cân bằng ban đầu:
120 − 2P = 20 + 3P, suy ra 5P = 100 và P = 20 nghìn đồng/sản phẩm.
Thay P = 20 vào đường cung:
Q = 20 + 3 × 20 = 80 nghìn sản phẩm/tháng. Thay vào đường cầu cũng thu được 80.
140 − 2P = 20 + 3P, suy ra 5P = 120 và P = 24 nghìn đồng/sản phẩm.
Cầu tăng làm giá cân bằng tăng từ 20 lên 24 nghìn đồng/sản phẩm và sản lượng tăng từ 80 lên 92 nghìn sản phẩm/tháng. Kết quả này dựa trên giả định đường cung không dịch chuyển.
Chi phí sản xuất là hao phí nguồn lực gắn với hoạt động sản xuất trong kỳ. Giá thành sản phẩm hoàn thành tập hợp chi phí thuộc khối lượng đã hoàn thành. Giá thành bao gồm phần dở dang đầu kỳ chuyển sang và loại phần dở dang cuối kỳ chuyển sang kỳ sau.
Theo chức năng, chi phí sản xuất gồm nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp và sản xuất chung. Chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp thuộc phạm vi ngoài sản xuất. Trong mô hình tính giá sản phẩm, giá thành toàn bộ = giá thành sản xuất + chi phí bán hàng và chi phí quản lý phân bổ cho sản phẩm đó.
Theo ứng xử, chi phí chia thành ba loại:
Khi sản lượng tăng trong phạm vi đó, định phí bình quân mỗi sản phẩm giảm dù tổng định phí giữ nguyên.
Với F là định phí trong kỳ, v là biến phí đơn vị và Q là sản lượng:
MC chỉ bằng ΔTC khi lượng sản phẩm tăng đúng một đơn vị.
Giá thành sản xuất xác định theo hai bước:
Tiền mua tài sản cố định không ghi hết vào chi phí của kỳ mua. Mô hình chi phí chỉ tính phần khấu hao phân bổ cho từng kỳ sử dụng.
Với C là giá thành toàn bộ một sản phẩm, giá bán phụ thuộc cơ sở tính tỷ suất lợi nhuận:
Hai tỷ suất cùng trị số không tạo cùng giá bán.
Định giá cộng chi phí giả định doanh nghiệp tiêu thụ được lượng hàng dùng để phân bổ định phí. Khi giá dự kiến làm lượng bán giảm, định phí được phân bổ cho ít sản phẩm hơn và chi phí bình quân tăng trở lại. Doanh nghiệp cần đối chiếu giá tính theo chi phí với mức sẵn sàng trả của khách hàng và giá hàng hóa thay thế.
Số liệu giả định
Ví dụ: định phí 200 triệu đồng/năm, biến phí 80.000 đồng/sản phẩm, sản lượng sản xuất và tiêu thụ 10.000 sản phẩm/năm. Không có sản phẩm dở dang hoặc chi phí khác. Xác định giá trước thuế gián thu theo hai cách tính lợi nhuận 20%.
Lợi nhuận bằng 20% giá thành:
Lợi nhuận bằng 20% giá bán:
Giá bán là 120.000 đồng hoặc 125.000 đồng tùy cơ sở tính tỷ suất. Chênh lệch 5.000 đồng xuất phát từ mẫu số của tỷ lệ lợi nhuận.
Thẩm định giá ước tính giá trị của một tài sản xác định, khác với việc giải thích sự hình thành giá chung của thị trường. Thẩm định viên nhận diện tài sản qua đặc điểm kinh tế, kỹ thuật và quyền lợi gắn với tài sản, đồng thời gắn kết quả với mục đích, địa điểm và thời điểm thẩm định.
Dữ liệu đầu vào gồm giao dịch tài sản tương tự, chi phí tạo tài sản thay thế hoặc lợi ích tài sản sẽ tạo ra trong tương lai. Thẩm định viên chọn cách tiếp cận theo bản chất tài sản và độ tin cậy của dữ liệu, rồi ghi căn cứ lựa chọn trong báo cáo và hồ sơ.
Nguyên lý thẩm định giá gồm ba nhóm việc:
Số tiền ước tính chỉ có nghĩa khi đã xác định quyền được định giá, điều kiện sử dụng và mốc thời gian.
Giá giao dịch của một tài sản tương tự là dữ liệu đầu vào. Thẩm định viên chỉ kết luận về tài sản mục tiêu sau khi điều chỉnh khác biệt về quyền, vị trí, chất lượng, thời điểm và thanh toán. Khoảng cách giữa giá dữ liệu và giá trị kết luận phải có phép tính hoặc lập luận kiểm tra được.
Thẩm định giá là hoạt động tư vấn ước tính giá trị tài sản, gắn với địa điểm, thời điểm và mục đích xác định. Tài sản hữu hình, tài sản vô hình, quyền tài sản, công cụ tài chính và lợi ích trong doanh nghiệp mỗi loại cần dữ liệu và phương pháp riêng.
Đối tượng thẩm định không dừng ở hình thái vật chất. Một công trình đang cho thuê và quyền khai thác công trình đó trong năm năm là hai đối tượng khác nhau. Thời hạn hưởng lợi, nghĩa vụ bảo trì và quyền nhận tài sản cuối kỳ quyết định dòng tiền được đưa vào giá trị.
Độc lập và khách quan yêu cầu kết luận xuất phát từ chứng cứ. Thẩm định viên kiểm tra thông tin do bên yêu cầu cung cấp với tài liệu pháp lý, hiện trạng và dữ liệu thị trường. Yêu cầu về năng lực chuyên môn, thận trọng và bảo mật nhằm hạn chế sai số và xung đột lợi ích khi xử lý thông tin.
Phạm vi công việc mô tả:
Bộ phận nào không kiểm tra được thì báo cáo nêu giả thiết đã dùng và tác động của hạn chế đó đến kết quả.
Thời điểm thẩm định giá là mốc mà giá trị được ước tính gắn vào. Ngày khảo sát, ngày phát hành và thời hạn thực hiện hợp đồng có thể khác mốc này. Dữ liệu phát sinh sau thời điểm thẩm định chỉ được dùng khi phản ánh điều kiện đã tồn tại tại mốc định giá.
Giá trị kinh tế gắn với bốn điều kiện:
Thiếu một điều kiện, mức giá thị trường có thể thấp dù chi phí đã bỏ ra lớn hoặc tài sản có công dụng kỹ thuật cao.
Giá trị thị trường là khoản tiền ước tính trong giao dịch khách quan giữa các bên sẵn sàng mua, bán, có hiểu biết, thận trọng và không bị ép buộc sau quá trình tiếp thị đầy đủ. Giá bán gấp hoặc giá ưu đãi cho bên liên quan không đáp ứng các điều kiện này.
Giá trị đầu tư phản ánh lợi ích đối với một nhà đầu tư xác định, có yêu cầu lợi nhuận và khả năng phối hợp tài sản riêng. Giá trị đầu tư khác giá trị thị trường khi lợi thế riêng đó không phổ biến với những người tham gia thị trường.
Giá trị hoạt động liên tục xét tài sản trong một tổ chức tiếp tục tạo lợi ích; giả định thanh lý xét việc xử lý tài sản theo điều kiện và thời hạn bán. Giá trị sổ sách ghi theo nguyên tắc kế toán, không dùng thay cho giá trị theo hai giả định trên.
Cơ sở giá trị xác định điều kiện của ước tính; mục đích cho biết kết quả được dùng vào việc gì. Thế chấp, bảo hiểm hoặc tính thuế là tên mục đích, không phải tên của cơ sở giá trị phi thị trường.
Tiền có giá trị theo thời gian vì có cơ hội sinh lời, chịu ảnh hưởng của lạm phát và rủi ro thu hồi. Các dòng tiền ở thời điểm khác nhau phải được quy về một mốc trước khi so sánh hoặc cộng để xác định giá trị kinh tế tương đương.
Lãi đơn chỉ tính trên vốn gốc:
Lãi kép nhập lãi vào gốc sau mỗi kỳ:
Trong các công thức, PV, FV và I cùng đơn vị tiền, r là lãi suất mỗi kỳ và n là số kỳ. Thời hạn dưới hay trên 12 tháng không quyết định việc dùng lãi đơn hay lãi kép.
Với lãi suất danh nghĩa năm j và m lần nhập lãi trong năm:
Lãi suất hiệu dụng này khác lãi suất thực đã loại ảnh hưởng lạm phát.
Chuỗi A đồng phát sinh cuối mỗi kỳ trong n kỳ, với r khác 0:
Với chuỗi đầu kỳ, mỗi khoản phát sinh sớm hơn một kỳ so với chuỗi cuối kỳ:
Khi r = 0 thì PV = FV = nA.
Hiện giá dòng tiền xác định theo dạng phát sinh:
Khoản thanh toán đều cuối kỳ xác định theo mục đích:
Các cách tiếp cận thẩm định giá gồm:
Phương pháp so sánh xác định đơn vị so sánh, chọn giao dịch, phân tích khác biệt, điều chỉnh và thống nhất mức giá chỉ dẫn. Khác biệt về thời điểm, quyền, điều kiện thanh toán và chất lượng làm giá quan sát chưa so trực tiếp được với tài sản mục tiêu.
Tỷ lệ so sánh khác tỷ lệ điều chỉnh. Nếu giá tài sản so sánh cao hơn mục tiêu 10% tính trên mục tiêu, giá mục tiêu = giá so sánh/1,10. Chỉ tính giá so sánh × 0,90 khi dữ kiện cho mức giảm 10% tính trên chính giá so sánh.
Theo chi phí, giá trị tài sản = Chi phí thay thế hoặc tái tạo mới − Tổng hao mòn. Hao mòn vật lý, chức năng và ngoại biên phản ánh tổn thất lợi ích. Khấu hao kế toán phân bổ nguyên giá theo chính sách kế toán, không đo trực tiếp các loại hao mòn này.
Vốn hóa trực tiếp dùng V = I/R, trong đó I là thu nhập thuần ổn định của một năm và R là tỷ suất vốn hóa năm tương ứng. Phương pháp này dùng khi thu nhập có khả năng duy trì ổn định và I của tài sản tính cùng cách với dữ liệu so sánh.
Chiết khấu dòng tiền dùng V0 = Σ[CFt/(1 + r)t] + Vn/(1 + r)n. Trong đó, CFt là dòng tiền cuối kỳ t, Vn là giá trị tại cuối kỳ n và r là tỷ suất mỗi kỳ.
Dòng tiền vốn chủ sở hữu chiết khấu bằng tỷ suất vốn chủ; dòng tiền của toàn bộ doanh nghiệp chiết khấu bằng chi phí vốn của các bên tài trợ.
Khi thống nhất kết quả nhiều phương pháp, thẩm định viên cân nhắc mức phù hợp với đối tượng, giả định và chất lượng dữ liệu của từng phương pháp. Kết quả dùng sai quyền hoặc sai thời điểm phải sửa trước, không đưa vào bình quân số học. Phân tích thống kê và hồi quy là kỹ thuật xử lý dữ liệu, không phải một cách tiếp cận độc lập.
Báo cáo thẩm định giá trình bày quá trình đi từ đặc điểm tài sản và dữ liệu đến mức giá trị kết luận. Mỗi phần của báo cáo có chức năng riêng:
Chứng thư thông báo chính thức kết quả của doanh nghiệp thẩm định giá. Hồ sơ lưu giữ hợp đồng hoặc yêu cầu, tài liệu tài sản, chứng cứ thị trường, khảo sát, báo cáo chuyên gia và phân tích đã thực hiện.
Báo cáo, chứng thư và hồ sơ phải ghi thống nhất đối tượng, mục đích và thời điểm thẩm định.
Một hạn chế về khảo sát không được khắc phục bằng câu loại trừ trách nhiệm chung. Nếu không kiểm tra được kết cấu bên trong, báo cáo phải nêu:
Chuẩn mực chung quy định yêu cầu về đạo đức, phạm vi công việc, cơ sở giá trị, thông tin và hồ sơ. Các chuẩn mực còn lại quy định cách tiếp cận và nội dung áp dụng cho từng loại tài sản. Một cuộc thẩm định áp dụng đồng thời chuẩn mực chung và chuẩn mực cho loại tài sản đang thẩm định.
Giáo trình mô tả sự chuyển đổi từ hệ thống tiêu chuẩn trước năm 2024 sang các chuẩn mực ban hành năm 2024. Mỗi thuật ngữ và số hiệu trong bảng lịch sử thuộc giai đoạn của văn bản ban hành nó. Danh mục tiêu chuẩn cũ không phải danh mục chuẩn mực đang áp dụng.
Chuẩn mực quốc tế tạo cấu trúc chung cho phạm vi công việc, cơ sở giá trị, cách tiếp cận, dữ liệu, mô hình và báo cáo. Mô hình là công cụ biến dữ liệu thành kết quả. Trách nhiệm về lựa chọn dữ liệu, giả định và kết luận thuộc người thực hiện thẩm định.
Nội dung chương bám theo giáo trình năm 2025. Hồ sơ thực tế lấy số hiệu chuẩn mực, thủ tục và mốc áp dụng pháp luật theo phần cập nhật pháp lý của chương trình. Yêu cầu này áp dụng trước hết cho hồ sơ đất đai, tài sản công và doanh nghiệp nhà nước.
Tài sản công tham gia giao dịch thị trường vẫn chịu tác động của cung cầu, khả năng thay thế, công dụng và rủi ro. Nguồn hình thành từ ngân sách không làm mất hao mòn và không bảo đảm một dự án khai thác sẽ thu đủ vốn đầu tư.
Quyền bán, cho thuê hoặc góp vốn bằng tài sản xác lập bằng quyết định cho phép giao dịch, không phải bằng kết luận giá trị. Thẩm định viên lấy phạm vi quyền, thời hạn và nghĩa vụ từ hồ sơ trước khi xây dựng phương án dòng tiền.
Khi thẩm định phục vụ mua sắm, các báo giá được so trên cùng cấu hình, công suất, thuế, giao hàng, lắp đặt và bảo hành. Báo giá thấp nhưng chưa gồm chi phí đưa tài sản vào sử dụng có thể cho tổng chi phí cao hơn.
Với tài sản tạo thu nhập, tỷ suất chiết khấu phản ánh rủi ro thu tiền, biến động chi phí và thời hạn khai thác. Tính chất tài sản công không phải căn cứ để bỏ phần bù rủi ro hoặc kéo dài dòng tiền vượt thời hạn quyền được giao.
Trong cổ phần hóa hoặc chuyển đổi đơn vị, phương pháp tài sản đánh giá các tài sản và nghĩa vụ thuộc phạm vi định giá. Phương pháp thu nhập đánh giá khả năng tạo lợi ích của hoạt động kinh doanh. Chênh lệch giữa hai kết quả có thể xuất phát từ tài sản vô hình, năng lực sử dụng tài sản hoặc rủi ro của lợi nhuận dự báo.
Khi góp vốn, liên doanh hoặc liên kết, thẩm định viên xác định phần quyền hoặc tài sản mỗi bên thực sự chuyển giao. Giá trị nhãn hiệu, giá trị thiết bị và giá trị quyền sử dụng địa điểm tính tại cùng một mốc thời gian. Lợi ích đã nằm trong dòng tiền chung thì không cộng thêm vào giá trị từng tài sản.
Với quyền thu phí hoặc quyền khai thác hạ tầng có thời hạn, dòng tiền dự báo căn cứ lưu lượng sử dụng, mức thu, thất thu, vận hành, duy tu và nghĩa vụ đầu tư. Nếu hết thời hạn, bên khai thác phải bàn giao không bồi hoàn thì giá trị của bên này không gồm giá trị sở hữu toàn bộ hạ tầng.
Mỗi mục đích đặt yêu cầu riêng:
Các tình huống về hợp đồng xây dựng và chuyển giao, cổ phần hóa, đất đai hoặc tài sản công trong giáo trình dùng để luyện cách xác định đối tượng và dòng tiền. Điều kiện pháp lý, thẩm quyền và thủ tục của từng hồ sơ lấy theo văn bản có hiệu lực tại thời điểm áp dụng, không lấy từ ví dụ.
Báo cáo thẩm định giá của Nhà nước thể hiện dữ liệu, phương pháp và lập luận dẫn đến kết quả. Thông báo kết quả nêu kết quả cuộc thẩm định cho bên sử dụng. Hồ sơ lưu các tài liệu và ý kiến làm căn cứ cho việc kiểm tra, giải trình.
Báo cáo và thông báo phải thống nhất thông tin về quyết định thành lập Hội đồng, đặc điểm tài sản, mục đích, thời điểm, cơ sở giá trị, giả thiết, phương pháp và hạn chế. Khi số lượng tài sản hoặc phạm vi quyền thay đổi, kết quả cũ không còn khớp với yêu cầu mới.
Giá trị được xác định tại thời điểm thẩm định; thời hạn hiệu lực là khoảng thời gian được sử dụng văn bản theo điều kiện áp dụng. Khi thị trường hoặc tình trạng pháp lý thay đổi, bên sử dụng cần rà lại kết quả trước khi dùng, dù ngày trên văn bản chưa vượt thời hạn ghi nhận.
Với đấu giá bán tài sản, kết quả là căn cứ xem xét giá khởi điểm; với mua hoặc thuê, kết quả là căn cứ xem xét mức chi. Cơ quan có thẩm quyền vẫn ra quyết định giá theo trình tự riêng.
Số liệu giả định
Ví dụ: một quyền khai thác tạo 100 triệu đồng cuối mỗi năm trong ba năm. Nhà đầu tư A có lợi thế riêng làm tăng thu nhập thêm 20 triệu đồng/năm. Cả hai phép tính dùng tỷ suất 10%/năm và không có giá trị cuối kỳ.
Hệ số hiện giá ba khoản cuối năm = [1 − (1,10)−3]/0,10 = 2,48685199.
Phần chênh lệch = 20 × 2,48685199 = 49,737040 triệu đồng ≈ 49,74 triệu đồng.
Giá trị đầu tư đối với A theo giả định là 298,42 triệu đồng. Phần lợi ích riêng 49,74 triệu đồng chưa được đưa vào giá trị thị trường nếu chưa có căn cứ cho thấy người mua phổ biến cũng đạt được lợi ích đó.
Cả hai công thức giả định lãi suất không đổi, thanh toán đúng kỳ và không có khoản phí ngoài dữ kiện.
Giá trị hiện tại ròng NPV = −I0 + Σ[CFt/(1 + r)t], trong đó I0 là vốn chi tại thời điểm 0. NPV dương cho biết hiện giá lợi ích vượt vốn đầu tư theo tỷ suất yêu cầu. IRR là nghiệm của NPV = 0 và được so với tỷ suất yêu cầu tương xứng rủi ro của dự án.
Dòng tiền đổi dấu nhiều lần có thể cho nhiều IRR hoặc không có IRR có ý nghĩa. Khi các dự án loại trừ nhau khác quy mô hoặc thời điểm thu tiền, thứ hạng theo IRR có thể khác thứ hạng theo NPV. Các dự án chỉ so được với nhau khi dùng cùng cơ sở dòng tiền và cùng tỷ suất chiết khấu.
Chiết khấu chuyển thời điểm của giá trị, không tự loại lạm phát. Dòng tiền danh nghĩa dùng tỷ suất danh nghĩa; dòng tiền theo sức mua cố định dùng tỷ suất thực. Với cùng quy ước kỳ, quan hệ là 1 + r danh nghĩa = (1 + r thực)(1 + tỷ lệ lạm phát).
Số liệu giả định
Ví dụ: đầu tư 250 triệu đồng tại thời điểm 0, thu 100 triệu đồng cuối mỗi năm trong ba năm. Tỷ suất yêu cầu 10%/năm, không có giá trị thanh lý hoặc dòng tiền khác.
NPV = −1,314801 triệu đồng ≈ −1,31 triệu đồng. Tổng thu danh nghĩa 300 triệu đồng không thay cho hiện giá khi đánh giá theo mức sinh lời yêu cầu 10%/năm.
Dự án thiếu 1,31 triệu đồng hiện giá để đáp ứng tỷ suất yêu cầu. Theo các giả định này, giá mua hòa vốn tài chính tại thời điểm 0 là 248,69 triệu đồng.
Số liệu giả định
Ví dụ: tài sản cho thuê có tổng thu tiềm năng 600 triệu đồng/năm, thất thu 10% tổng thu tiềm năng, chi phí vận hành 140 triệu đồng/năm. Tỷ suất vốn hóa 8%/năm. Giả định thu nhập ổn định, chưa trừ trả nợ vay.
Thu nhập hoạt động thuần I = 540 − 140 = 400 triệu đồng/năm.
Giá trị V = 400/0,08 = 5.000 triệu đồng. R được nhập dưới dạng số thập phân và phải phản ánh cùng cách tính thu nhập.
Giá trị tài sản theo giả định thu nhập ổn định là 5.000 triệu đồng. Đây là giá trị trước khi phân chia cho chủ nợ và chủ sở hữu, nên không trừ nghĩa vụ trả nợ vào I rồi giữ nguyên tỷ suất vốn hóa này.
Số liệu giả định
Ví dụ: quyền khai thác được phép chuyển giao có thời hạn ba năm. Bên khai thác thu tiền dịch vụ 500 triệu đồng cuối mỗi năm, chi vận hành và duy tu 320 triệu đồng/năm, tỷ suất chiết khấu 10%/năm.
Hết năm thứ ba, bên khai thác bàn giao công trình không bồi hoàn. Không có dòng tiền khác.
Dòng tiền thuần mỗi năm = 500 − 320 = 180 triệu đồng. Theo giả định, dòng tiền sau năm thứ ba của bên nhận quyền bằng 0.
Hiện giá quyền = 180/1,10 + 180/1,10² + 180/1,10³ = 447,633359 triệu đồng ≈ 447,63 triệu đồng.
Không cộng giá trị hạ tầng cuối năm thứ ba vì bên nhận quyền không có quyền hưởng khoản đó.
Theo các giả định, giá trị quyền khai thác ba năm là 447,63 triệu đồng. Kết quả này không phải giá trị quyền sở hữu toàn bộ công trình.