. Cạnh tranh là cơ chế điều chỉnh linh hoạt sản xuất xã hội và do đó làm cho sự phân bé các nguồn lực kinh tế của xã hội một cách tối ưu nhất. Cạnh tranh kích thích tiền bộ khoa học, kỹ thuật, áp dụng kỹ thuật mới vào sản xuất và góp phần tạo lên cơ sở cho sự phân phối thu nhập lần đầu.
Cạnh tranh là hoạt động phố biến trên thị trường. Cạnh tranh thường diễn giữa người bán với người mua, giữa người bán với người bán và giữa người mua với người mua. Do mâu thuẫn về lợi ích kinh tế, nên những người bán và người mua cạnh tranh gay gắt với nhau. Tuy nhiên, sự cạnh tranh này lại được khắc phục bằng cơ chế thoả thuận trực tiếp giữa người bán và người mua, dé đạt được mức giá mà mỗi bên đều không có khả năng ảnh hưởng tới. Cạnh tranh qua những người bán với nhau chủ yếu là dùng những thủ đoạn dé chiếm lĩnh thị trường, chiếm thị phần tiêu thụ cao nhất.
Trong mối quan hệ cạnh tranh này, giá cả là công cụ mạnh nhất, quan trọng nhất và phổ biến nhất. Người bán có thể áp dụng mức giá thấp để thu hút người mua. Như vậy cạnh tranh tạo ra một xu thế ép giá cả thị trường sát với giá trị thị trường. Trong mối quan hệ cạnh tranh giữa những người mua với nhau, người mua cũng dùng thủ đoạn để mua được nhiều hàng nhất (nếu hàng đó đang khan hiếm hoặc giá rẻ) với hiệu quả cao nhất. Mục tiêu của việc cạnh tranh này là nhằm tối đa hoá lợi ích sử dụng.
(3) Quy luật cong cầu
Giữa cung và cầu tồn tại một mái quan hệ biện chứng, sự tác động qua lại giữa chúng hình thành nên giá cả cân bằng hay giá cả thị trường
Quy luật cung cầu quyết định trực tiếp mức giá thị trường thông qua sự vận động của quan hệ cung cầu. Mức giá thị trường thực hiện các chức năng: một là: cân đối cung-cầu ởngay thời điểm mua bán; hai là: là tín hiệu chỉ cho các nhà sản xuất tăng hay giảm khối lượng hàng hóa sản xuất, cung ứng ra thị trường. Xét về mặt thời gian, giá cả thị trường là cái có trước . quan hệ cung cầu, thông qua giá cả thị trường, các nhà sản xuất có thể nhận biết tương đối chính xác cầu của thị trường và họ có thể chủ động đưa ra thị trường một khối lượng hàng hóa phù hợp với lượng nhu cầu đó. Sự cân. bằng cung cầu là cơ sở quan trọng dé én định giá cả từng loại hàng hóa,
2.1.2.2. Các yếu té tác động đền giá cả thị trường
(1) Gia trị thị trường
Giá trị thị trường nói ở đây là giá trị xã hội — giá trị được xã hội thừa nhận và được đo bằng thời gian lao động xã hội cần thiết. Giá trị thị trường
227
là kết quả của sự san bằng các giá trị cá biệt của hàng hoá trong cùng một ngành thông qua cạnh tranh. Cạnh tranh trong nội bộ ngành dẫn tới hình thành một giá trị xã hội trung bình. Tuỳ thuộc vào trình độ phát triển của sức sản xuất của mối ngành mà giá trị thị trường có thể ứng với một trong ba trường hợp sau đây:
Trường hop thứ nhất: Giá trị thị trường của hàng hoá do giá trị của đại bộ phận hàng hoá được sản xuất ra trong điều kiện trung bình quyết định.
Đây là trường hợp phổ biến nhất, ở hầu hết các loại hàng hoá.
Ví dụ: Để sản xuất quần áo, thì có nhiều doanh nghiệp cùng tham gia sản xuất, các doanh nghiệp này về cơ bản có điều kiện sản xuất như; máy moc thiết bị, nguyên vật liệu, nhân công... là như nhau. Trên thị trưởng, giá trị thị trường của quần, áo sẽ do giá trị cá biệt trung bình của các doanh nghiệp quyết định.
Trường hợp thứ hai: Giá trị thị trường của hàng hoá do giá trị của bộ phận hàng hoá được sản xuất ra trong điều kiện xấu quyết dinh.
Vi dụ: Trong ngành khai thác than, do chịu ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, các doanh nghiệp khai thác than ngày cảng phải khai thác ở những điều kiện khó khăn hơn như; khai thác hầm lò phải đi vào sâu trong lòng đất, điều kiện vận chuyển than từ nơi khai thác ra bến cảng xa hơn, năng xuất lao động có thể thấp hơn... nhưng những doanh nghiệp này vẫn chiếm
.. một ty trọng lớn sản lượng tiêu thụ của ngành khai thác than và xã hội vấn cần than dé sản xuất và tiêu đùng. Cho nên, giá trị cá biệt của những doanh nghiệp này có ảnh hưởng quan trọng, đôi khi quyết định giá trị thị trường của sản phẩm than.
Ñ Trường hợp thứ ba: Giá trị thị trường hàng hoá do giá trị của đại bộ phận hàng hoá được sản xuất ra trong điều kiện tốt quyết định.
Ví dụ: Trong ngành trồng lúa ở nước ta. Đồng bằng Sông hồng và đồng bằng Nam bộ là 2 vung trồng lúa chính, cung cấp đại bộ phận thóc
(gạo) cho cả nước và xuất khẩu. Đây là 2 vùng có điều kiện tự nhiên thuận lợi hơn so với các vùng khác. Vì vậy, giá trị cá biệt để sản xuất ra thóc (gạo)
Ở 2 vùng này có ảnh hướng: quyết định đến giá thị trường của thóc (gạo) trong cả nước.
Trong thời đại ngày nay, xu thế toàn cầu hoá đã trở thành xu thế tất yếu, sự phát triển kinh tế của mỗi nước không thể tách rời các nước khu vực
228
Trên thực tế, nếu như sự tăng lượng cung tiền danh nghĩa kéo theo sự thay đồi tương ứng của tiền lương và giá cả thì điều đó sẽ dẫn đến hậu quả nguy hiểm đối với nên kinh tế. Khi tiền lương danh nghĩa tăng nhanh, về cơ bản nó sẽ làm cho giá tăng lên nhanh, để đảm bảo ổn định nền kinh tế thì mức cung tiền thực tế chỉ thay đối một cách chậm chạp tương ứng với phững thay đổi về nhu cầu tiền tệ. -
Từ sự phân tích trên cho thấy, giá cả thị trường tỷ lệ thuận với giá trị thị trường của hàng hoá và tỷ lệ nghịch với giá trị (hay sức mua) của tiền.
Sự tác động của yếu tố tiền tệ đến sự hình thành và vận động của giá cả thị trường là hết sức phức tạp. Do vậy, trong công tác quản lý giá cả không thể tách rời với quản lý tiền tệ.
Để quản lý giá cả thị trường thì không thể chỉ chú ý tới việc quản lý và điều tiết thị trường hàng hoá, mà còn cần chú ý đến việc quản lý và điều tiết thị trường tiền tệ, chính sách, cơ chế dé phát triển thị trường tiền tệ có ý nghĩa to lớn đối với việc bình ổn giá cả và phát triển kinh tế, chính sách đó phải thể hiện được:
Lãi suất cho vay > lãi suất tiền gửi > tốc độ tăng giá.
Đây là biện pháp quan trọng dé giữ giá đồng tiền và giá cả hàng hoá.
Đi đôi với việc quản lý đồng tiền trong nước, Nhà nước cũng cần có những chính sách xuất "nhập khẩu hợp lý để thu hút ngoại tệ mạnh, vàng và đá quí, đây là nguồn tiền tệ quan trong, dé thực hiện phát triển kinh tế và giữ én định giá cả trong nước. s
Lượng tiền trong lưu thông và tốc độ vòng quay của đồng tiền quyết định tổng cầu của toàn xã hội. Đề quản lý được giá cả, Chính phủ cần tạo ra
~ sự cân đối giữa tông cung và tông câu. Nếu tông cung chữa thay đổi, thì sự sai lam trong phat hanh, dau tu,... din dén tộng cầu tăng đột ngột sẽ làm cho giá cả tăng đồng loạt và làm cho nền kinhtếlâm vào lam phát. -
(3) Cung và cầu hàng hóa
Trong nền kinh tế thị trường, cung và cầu là những lực lượng hoạt động trên thị trường. Cung — cầu không chỉ có mối quan hệ với nhau mà còn ảnh hưởng tới giá cả thị trường.
a - Các yếu tố tác động đến sự vận động của giá cả thị trường thông qua cung hàng hóa
230