tồn tại khách quan, Nhà nước cần vận dụng các qui luật để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Điều này có nghĩa lả, Nhà nước phải sử dụng công cụ giá cả dé giải quyết các quan hệ kinh te — chính trị — xã hội của đất nước, làm cho nền kinh tế phát triển hài hoà, ồn etal chính trị va xây dựng công bằng trong xã hội.
Giá cả phản ánh tong hop va đồng bộ các quan hệ kinh tế — chính trị — xã hội. Trong nền kinh tế thị trường, Nhà nước thực hiện dam bảo sự ổn định chính trị — kinh tế - xã hội và thiết lập khuôn khổ luật pháp dé tạo điều kiện cần thiết cho hoạt động kinh tế. Vì ổn định chính trị, xã hội là điều kiện cần thiết để phát triển kinh tế. Kinh tế phát triển, hàng hoá sản xuất ra nhiều hơn, đáp ứng nhu cầu tốt hơn, giá cả sẽ ổn định hơn. Ngược lại, giá cả cũng tác động trở lại các quan hệ chính trị - kinh tế — xã hội. Khi giá cả thị trường ồn định, sức mua của đồng tiền được giữ vững, thu _nhập của người lao động ồn định và dẫn dần tăng lên, thì các quan hệ kinh tế — chính trị — xã hội cũng được dn định
2.1.1.3. Chức năng của giá cả
Giá cả có bốn chức năng chủ yếu, gồm chức năng thông tin, chức
năng phân bồ các nguồn lực kinh tế, chức năng thúc đẩy tiến bộ khoa học kỹ thuật và chức năng làm phương tiện tính toán chi phí.
_(1) Chức năng thông tin
Những thông tin về giá cả thị trường cho người sản xuất biết được tình hình sản xuất trong các ngành, biết được tương quan cung — cầu, biết được sự khan hiếm đối với các loại hàng hoá. Nhờ đó mà những nhà sản xuất có liên quan đưa ra được những quyết định thích hợp. Như vậy, những thông
tin về giá cả giúp cho việc điều chỉnh lượng sản xuất và qui mô sản xuất, từ đó điều chỉnh cơ cấu sản xuất sản' phẩm phù hợp với nhu cầu của xã hội.
Tối đa hóa lợi nhuận là mục tiêu của mọi doanh nghiệp trên thị trường; trong môi trường cạnh tranh boàn hảo, doanh nghiệp là người chấp nhận giá (price-takerÿ điều đó đồng nghĩa với mục tiêu tối thiều hóa chỉ phí.
Nghĩa là mức giá phố biến của loại sản phẩm tương tự trên thị trường là thông tin các doanh nghiệp trong cùng ngành hàng căn cứ vào đó ra các quyết định quản trị sản xuất sao cho chỉ phí trên đơn vị sản phẩm là thấp nhất, để có lợi nhuận cao nhất
(2) Chức năng phân bổ các nguồn lực kinh tế
223
Sự biến động của giá cả sẽ dẫn đến sự biến động của cung — cầu sản
: xuất và tiêu ding, dẫn đến sự biến doi trong phân bố các nguồn lực kinh tế.
Những người sản xuất sẽ chuyển vốn từ nơi giá cả thấp, do đó lợi nhuận thấp đến nơi giá cả hàng hoá cao, do đó lợi nhuận cao, tức là các nguồn lực ứ đọng chuyển đến nơi ma chúng được sử dung với hiệu qua cao nhất, cân đối tổng cung và tổng cầu. .
(3) Chức năng thúc đầy tiến bộ khoa học kỹ thuật
Đề có thể cạnh tranh được về giá cả, buộc những người sản xuất phải giảm chi phí đến mức tối thiéu bằng cách á áp dụng kỹ thuật và công nghệ tiên tiền. Do đó, thúc đầy sự tiền bộ của thuật, công nghệ và sự phát triển của lực lượng sản xuất.
(4) Chức năng làm phương tiện tính toán chi phi
Giá cả là phương tiện tính toán chỉ phí, tính toán lợi nhuận của người bán hang hoá, của người sản xuất, cũng nhử của nhà đầu tư trên thị trường.
Trong nền kinh tế, một bộ phận hàng hoá được sản xuất và đi vào tiêu đùng trực tiếp như: gạo, thịt... để ăn, vải dé mặc... song một bộ phận quan trọng của hàng hoá lại trở thành nguyên liéu đầu vào dé sản xuất ra các hàng hoá khác như đường để làm bánh kẹo, sắt thép để chế tạo máy móc thiết bị, xây dựng các công trình... Tức là giá của các nguyên liệu, nhiên liệu, động lực
. là cơ sở để tính toán chi phí sản xuất ra các hàng hoá khác.
Trên cơ sở tính toán chỉ phí sản xuất, người sản xuất dự kiến được giá bán sản phẩm và khi giá bán được thị trường chấp nhận thì sẽ biết được lợi nhuận đối với từng sản phẩm và tổng lợi nhuận trong từng thời kỳ nhất định.
Trơng quan ly kinh tế vĩ mô, giá cả là phương tiện để tính toán các chỉ
_ tiêu quan trọng như: tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP), tỷ lệ lạm phát...
Ngoài 4 chức năng chủ yếu trên, giá cả còn thực hiện chức năng phân phối lại. Thông qua định mức giá cao (qua thuế) của một số hàng hoá (hàng cao cấp, hàng xa xi phẩm...) mà điều tiết thu nhập của những người có thu nhập cao. Đồng thời, những hàng hoá thiết yếu, thông thường thì có chính sách (chủ yếu thông qua thuế) dé mức giá thấp, không ảnh hưởng lớn đến người tiêu ding có thu nhập thấp.
2.1.2. Sự hình thành giá ca thị trường và các yếu tố tác động
Thị trường là một cơ chế trong đó người mua và người bán tương tác với nhau đề xác định giá cả và sản lượng của hàng hoá hay dịch vụ.
224
.„ Nền kinh tế thị trường là một cơ chế tỉnh vi để phối hợp mọi người, mọi hoạt động và mọi doanh nghiệp thông qua hệ thống giá cả và thị trường.
Nó là một phương tiện giao tiếp dé tập hợp tri thức và hành động của hàng triệu cá nhân khác nhau.Trong nền kinh tế thị trường, không có một cá nhân hay tổ chức đơn lẻ nào có trách nhiệm sản xuất; tiêu ding, phân phối hay định giá.
Cơ chế thị trường là cơ chế tự điều tiết của nền kinh tế thị trường do sự tác động của các qui luật vốn có của nó. Nói một cách khác cụ thể hơn, cơ chế thị trường là hệ thống hữu cơ của sự thích ứng lẫn nhau, tự điều tiết lẫn nhau của các yếu tố giá cả, cung — cầu, cạnh tranh... trực tiếp phát huy tác dụng trên thị trường dé điều tiết nền kinh tế thị trường.Cơ chế thị trường tự phát sinh và phát triển cùng với sự phát triển của kinh tế thị trường: Ở đâu có sản xuất và trao đổi hàng hoá thì ở đó có thị trường và do đó có cơ chế thị trường hoạt động.
2.1.2.1 Cơ chế vận động của giá cả thị trường
a— Đặc điểm hình thành và vận động của giá cả thị trường
Giá cả thị trường là hiện tượng kinh tế xuất hiện trong trao đối hàng hóa, do sự thỏa thuận trực tiếp giữa người mua và người bán trên cơ sở nhận thức những điều kiện cụ thể của thị trường. Giá cả thị trường do cung và cầu quyết định. Giá cả thị trường thỏa mấn lợi ích kinh tế của cả bên mua và bên bán, là “bản tay vô hình” điều tiết nền sản xuất xã hội.
Giá cả thị trường có các đặc điểm chủ yếu sau:
Một là, sự hình thành và vận động của giá cả thị trường chịu sự chi phối mạnh mẽ của các quy luật kinh tế của thị trường (qui luật giá trị, qui luật cạnh tranh, qui luật cung — cầu). Các quy luật này tác động tới người . mua và người bán như những lực lượng vô hình.
Hai la, giá cả trên thị trường trong nước không những phảm ánh các quan hệ kinh tế ở trong nước, mà còn chịu ảnh hưởng lớn của giá cả trên thi trường thế giới.
b— Các quy luật kinh tế chi phối sự vận động của giá cả thị trường
Quy luật kinh tế là những mối quan hệ nhân qua, tất yếu và thường xuyên lặp đi lặp lại trong những hiện tượng và quá trình kinh tê khách quan.
Quy luật kinh tế có tính khách quan và tác động đến giá cả, đến các yêu tô
225
thị trường theo những chiều hướng khác nhau tạo nên sự đa dạng và phong phú của giá trị thị trường.
Các quy luật kinh tế chi phối sự vận động của giá cả thị trường gồm có quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh và quy luật cung cầu.
(1) Quy luật giá trị
Qui luật giá trị là qui luật căn ban của sản xuất hàng hoá. Sản xuất hàng hoá là sản xuất đề bán, trao đổi.
Theo qui luật giá trị, sản xuất và trao đổi hàng hoá phải dựa trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết. Trong kinh tế hàng hoá, mỗi người sản
_ xuất tự quyết định hao phí lao động cá biệt của mình, nhưng giá trị của hàng hoá không phải được quyết định bởi hao phí lao động ‹ cá biệt của từng người sản xuất hàng hoá, mà bởi hao phí lao động xã hội cần thiết. Vì vậy, muốn bán được hàng hoá, bù đắp được chi phí và có lợi nhuận, người sản xuất
phải điều chỉnh làm cho hao phí lao động cá biệt của mình phù hợp với mức hao phí mà xã hội chấp nhận được.
Trao đổi hàng hoá cũng phải dựa trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết, có nghĩa là trao đổi theo nguyên tắc ngang giá.
Sự vận động của qui luật giá trị thông qua sự vận động của giá cả hàng hoá. Vì giá trị là cơ sở của giá cả, nên trước hết giá cả phụ thuộc vào
-. giá tri. Hàng hoá nào có giá trị cao thì giá cả của nó sẽ cao và ngược lại.
Trên thị trường, ngoài giá trị, giá cả còn phụ thuộc vào các nhân tố như cạnh tranh, cung cầu, sức mua của đồng tiền. Sự tác động của các nhân tố này làm cho giá cả hàng hoá trên thị trường tách rời giá trị và lên xuống xoay quanh giá trị của nó. Sự vận động của giá cả xoay quanh giá trị của nó chính là cơ chế hoạt động của qui luật giá trị. Thông qua sự vận động của. giá cả thị trường mà qui luật giá trị phát huy tác dung.
(2) Quy luật cạnh tranh
Trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp, các chủ thể hành vi kinh tế, vì lợi ích riêng của bản thân mình mà tiến bành cạnh tranh với nhau.
Cạnh tranh là sự đấu tranh giữa các chủ thể hành vi kinh tế, nhằm dành lợi ích tối đa cho mình.
Cạnh tranh là yếu t6-co bản của cơ chế thị trường. Nó là hiện tượng tự nhiên, tất yếu của kinh tế thị trường, ở đâu có sản xuất và trao đổi hàng hoá, thì ở đó có cạnh tranh.
226