nguyên vật liệu và lao động sống. Vì vậy, lượng giá trị hàng hoá được cấu thành bởi cả giá trị của những tư liệu sản xuất đã sử dụng đề sản xuất hàng hoá, tức là giá tri cũ (ký hiệu là c) và hao phí lao động sống của người sản xuất trong quá trình tạo ra hàng hoá, tức là giá trị mới (ký hiệu là v + m).
Giá tị hàng hoá = giá trị cũ tái hiện + giá trị mới. Ký hiệu: W=ct+tv+m.
Dinh nghĩa giá cả
Theo Marx, “Giá cả là sự biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hoá”.
Giá cả ở đây là giá cả hàng hoá, là mức giá mà được xã hội thừa nhận. Giá trị hàng hoá là giá trị xã hội, được đo bằng thời gian lao động xã hội cần thiết để sản xuất ra hàng hoá, chứ không phải là giá trị cá biệt của từng người sản xuất.
Giá cả thị trường là sự biểu hiện bằng tiền của giá trị thị trường hàng hoá. Giá trị thị trường là kết quả của sự san bằng các giá trị cá biệt của hàng hoá trong cùng một ngành thông qua cạnh tranh. Cạnh tranh trong nội bộ ngành là sự cạnh tranh giữa các đơn vị trong củng một ngành, cùng sản xuất ra một loại hàng hoá nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản ˆ xuất và tiêu thụ hàng hoá có lợi hơn để thu lợi nhuận siêu ngạch. Kết quả của cạnh tranh nội bộ ngành là hình thành nên giá trị xã hội (giá trị thị trường) của từng loại hàng hoá. Điều kiện sản xuất trung bình trong một ngành thay đổi do kỹ thuật sản xuất phát triển, năng suất lao động tăng lên, giá trị xã hội (giá trị thị trường) của hàng hoá giảm xuống. Một mặt phải coi giá trị thị trường là giá trị trung bình của những hàng hoá được sản xuất ra trong một khu vực sản xuất nào đó. Mặt khác, lại phải coi giá trị thị trường là giá trị cá biệt của những hàng hoá được sản xuất ra trong những điều kiện trung bình của khu vực đó và chiếm một khối lượng lớn trong tổng số những sản phẩm của khu vực này.
b — Học thuyết hữu dụng cận biên quyết định giá tri
Học thuyết hữu dụng cận biên quyết định giá trị được đại diện bởi
Jean Baptiste Say (1769-1832), Carl Menger (1840-1921), Bohn Bawerk
(1851- 1914), Won Wieser (1851-1926). Tư tưởng chính của các học thuyết này cho rằng giá trị được xác định bởi yếu té chủ quan là hữu dụng (cầu) do
sản phẩm đem lai hơn là yếu tố khách quan (chi phí sản xuất hay cung). Giá trị sản phẩm xuất phát từ sự thỏa mãn nhu cầu của con người.
215
Về “hữu dung cận biên ”
Hữu dụng hay ích lợi là đặc tính cụ thể của vật phẩm, có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người.
Khi xu hướng thoả mãn nhu cầu càng tăng thì tính hữu dụng (của một vật phẩm) giảm đần. Cùng với số lượng vật phẩm tăng lên để thoả mãn một nhu cầu thì “mức bão hòa” về vật phẩm tăng, còn “mức độ cấp thiết” của nhu cầu giảm xuống. Do đó, mức thỏa mãn nhu cầu cảng tăng thì mức hữu dụng của vật phẩm có xu hướng cảng giảm.
Mức hữu dụng cận biên là hữu đụng của sản phẩm cuối cùng thoả man
_nhu cầu. Sản phẩm có mức hữu dụng nhỏ nhất sẽ quyết định mức hữu dụng của các sản phẩm khác. Số đơn vị sản phẩm cảng it thì “mức hữu dụng ích cận biên” càng lớn. Khi số lượng sản phẩm tăng lên thì tổng hữu dụng tăng lên, nhưng “mức hữu dụng cận biên” lại giảm dần. Nếu số sản phẩm tiêu dùng cứ tiếp tục tăng lên mãi thì “mức hữu dụng cận biên” sẽ tiền tới không.
Ví du: 1 ngày dùng 4 bình nước. Bình nước thứ nhất dé thoả mãn nhu cầu bức thiết nhất để uống, nên có mức hữu dụng cận biên lớn nhất, chẳng hạn là 9. Bình nước thứ 2, để nấu ăn, ít cấp thiết hơn, nên có mức hữu dụng cận biên là 6 (thấp hơn bình thứ nhất). Bình nước thứ 3 để tắm giặt, có mức hữu dụng cận biên là 2 (thấp hơn hai bình nước đầu). Bình nước thứ 4, để tưới hoa có hữu dụng cận biên là 1, ít nhất. Những bình nước sau đó sẽ dư thừa, không dé làm gì, có hữu dụng cận biên là 0. Như vậy, “mức hữu dụng cận biên” sẽ là hữu dụng của bình nước thứ 4, với mức hữu dụng bằng 1. Đó là hữu dụng chung của các bình nước. :
Gia trị dựa trên cơ sở “mức hữu ee can biên” của sản phẩm mang lại
Mức hữu dụng cận biên của một vật phẩm được quyết định bởi hai
~ yếu tố là mức độ thỏa mãn nhu cầu và mức độ khan hiếm của vật phẩm.
Sản phẩm đưa ra sau cùng dé thỏa mãn nhu cầu có hữu dụng cận biên nhỏ nhất và nó quyết định hữu dụng cận biên của toàn bộ vật phẩm.
Theo các nhà kinh tế tân cổ điển, giá trị hàng hoá không phải do hữu dụng của nó quyết định một cách giản đơn, mà là hữu dụng có giới hạn của nó (hữu dụng cận biên) quyết định. Nghĩa là, sự đánh giá chủ quan về hữu dụng của một đơn vị hàng hoá được tiêu dùng thêm nữa, tức là hữu dụng trong quan hệ với nhu cầu của người tiêu dùng quyết định. Giá trị hàng hoá
216
phụ thuộc vào hữu dụng chủ quan và sự khan hiếm của sản phẩm. Mức hữu dụng cận biên mà sản phảm mang lại sẽ quyết định giá cả của sản phẩm.
Giá cả thị trường sẽ dao động trong giới hạn của sự đánh giá của bên mua và bên bán. Mức độ khan hiếm cũng tác động đến giá cả thị trường (vật phẩm càng khan hiếm thì giá cả thị trường càng cao).
c— Học thuyết cung cầu và giá cả cân bằng
Đây là lý thuyết của trường phái kinh tế học hiện đại về giá trị, giải quyết những vấn đề vướng mắc trong định lượng giá trị bằng cơ chế cung — cầu. Lý thuyết này được đại điện bởi Alfred Marshall (1842- 1924)
Giá cả là hình thức biểu hiện quan hệ về lượng, trong đó hàng hóa và tiền tệ được trao đổi với nhau. Giá cả hình thành trên thị trường là kết quả sự thỏa thuận về giá cả từ phía người mua và phía người bán. Giá cả từ phía người mua được xác định bởi hữu ích cận biên; giá cả từ phía người bán được xác định bởi chi phí sản xuất. Trong điều kiện tự do cạnh tranh, giá cả giảm khi tăng số lượng hàng hóa cung ứng ra thị trường.
Giá cả tương tác giữa người mua và người bán thể hiện thành mối quan hệ cung cầu. Thị trường là nơi gặp gỡ cung cầu. Kết quả sự va chạm cùng cầu hình thành nên giá cân bằng (còn gọi là giá thị trường).
Nguyên lý cung - cầu hay quy luật cung cầu, phát biểu rằng thông qua sự điều chỉnh của thị trường, một mức giá cân bằng (còn gọi là mức giá thị trường) và một lượng giao dịch hàng cân bằng (lượng cung cấp bằng lượng nhu cầu) sẽ được xác định.
Có hai định nghĩa về giá cả. Một là, giá cả là số tiền người mua trả cho người bán dé được quyền sở hữu sản phẩm, dich vụ. Hai là, giá cả là khoản thu nhập mà người bán nhân được khi tiêu thụ một loại sản phẩm, dịch vụ.
(2) Cách tiếp cận từ thị trường .
Trong nền sản xuất hàng hoá, dé sản xuất sản phẩm, đưa ra thị trường cần phải hao phí một lượng lao động cần thiết, đó chính là giá trị của hàng hoá. Thông qua hoạt động trao đổi giữa người bán và người mua, mức giá của hàng hoá, dịch vụ được hình thành. Tuy nhiên, do đặc thù của một số
ngành, một số sản phẩm mà giá cả có các tên gọi khác nhau. Ví dụ: tiền lương, tiền công đó là giá cả hàng hoá sức lao động, lãi suất là giá cả sử
217
dụng vốn, giá cước là giá các dịch vụ vận chuyền, thông tin, học phí là giá của các khoá học, tiền thuê là giá nhà ở hay sử dụng các phương tiện nào đó...., giá cả là giá của hầu hết các loại hàng hoá và dịch vụ.
Theo cách tiệp cận này, giá cả được định nghĩa như sau:
Một là với hoạt động trao đổi, giá cả là mối tương quan trao đồi trên thị trường. Khi tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh, người sản sẽ xuất ra 1 lượng sản phẩm nhất định và những sản phẩm này đưa ra thị trường tiêu thụ, nghĩa là diễn ra hoạt động trao đổi, khi này sản phẩm đó mới là hàng hoá và thông qua hoạt động trao đổi mức giá cả của hàng hoá được hình thành. :
Vì vậy, bắt kỳ một hoạt động trao đổi nào cũng đều có giá cả. Trao đổi qua giá là trao đổi dựa trên giá trị của những thứ đem trao đồi. Khi thực hiện trao đổi qua giá, trước hết phải đánh giá được giá trị của các thứ đem trao đối. Nếu tiêu chuẩn của giá trị là lợi ích kinh tế thì sự chấp nhận một mức giá phụ thuộc rất lớn vào sự xét đoán lợi ích mà các bên tham gia trao đổi đánh giá về mức giá đó. Một mức giá không được chấp nhận trong trao đổi thường xuất phát từ vấn đề cất lõi là lợi ích của một hoặc cả hai bên tham gia trao đổi không được thoả mấn. Cho dù giá cả mang nhiều tên gọi khác nhau những chúng đều chứa đựng một ý nghĩa kinh tế chung, đó là lợi ích
được xác định bằng tiền.
Hai là với người bán, giá cả một hàng hoá, dịch vụ là khoản thu nhập người bán nhận được về việc tiêu thụ sản phẩm đó. Trong hoạt động trao đổi, người bán đóng vai trò cung cấp hàng hoá và dịch vụ thoả mấn nhu cầu và mong muốn của người mua và muốn bán được giá cao nhất, cao hơn giá trị hàng hoá. Bởi vì, cảng bán được giá c cao thì sau khi bù đắp được chi phí
_sản xuất thì phần dôi ra là lợi nhuận của người bán càng cao. Trong kinh doanh, tối đa hoá lợi nhuận luôn được các nhà sản xuất kinh doanh quan tâm và hướng tới. Tuy nhiên, trong một khoảng thời gian nhất định, thị trường chỉ chấp nhận mức giá phù hợp với giá trị hàng hoá (giá trị xã hội). Giá cả có thể lên cao hoặc giảm xuống phụ thuộc vào quan hệ cung và cầu trên thị trường nhưng luôn xoay quanh giá trị hàng hoá
Đồi với người bán,
Tổng doanh thu
Số lượng hàng hóa, dịch vụ
Giá của đơn vị hàng hóa, dịch vụ =
218