chúng hữu dụng, tương đối khan hiếm và có khả năng thuộcquyền sở hữu tư nhân và là đối tượng của nhu cầu trên thị trường.
b. Cung, cầu và giá trị thị trường
Cái gì quyết định giá trị thị trường? Phầu trên chúng ta đã thấy rằng giá trị được quyết định bởi: (1) những thuộc tính hữu ích tài sản, hàng hóa và dẫn dắt qua sức mua có khả năng thanh toán của những người muốn chiếm hữu, sử dụng hàng hóa đó; (ii) sự khan hiếm tương đốicủa hàng hóa và những khó khăn vượt qua sự khan hiếm đó (tức thời gian, nỗ lực và chỉ phí bỏ ra để chiếm hữuđược nó). Nói cách khác, giá trị thị trường được quyết định bởi cung và cầu. Cung và cầu ảnh hưởng đến mức độ khan hiếm và tính hữu dụng.
Tương tác giữa cung và cầu trên thị trường cạnh tranh sẽ quyết định mức giá và số lượng hàng hóa mua bán, trao đổi lẫn nhau. Khi lượng cầu và lượng cung ngang nhau, thị trường đạt trạng thái cân bằng. Từ vị trí cân bằng, nếu nhu cầu thị trường tăng, cung không thay đổi thì giá có xu hướng bị kéo tăng lên. Ngược lại, nếu cung thị trường tăng, cầu không thay đổi, thi giá có xu hướng bị kéo giảm xuống.
Chỉ cần một trong nhiều biến số tác động đến cung, cầu thay đổi cũng có thể làm giá cả và lượng hàng hóa trên thị trường thay đổi. Sức mạnh tương quan của các lực thị trường thuộc về đường cung và đường cầu sẽ quyết định giá tăng hay giảm, lượng hàng hóa được yêu cầu và được cung ứng tăng hay giảm.
Tuy nhiên, chỉ riêng cung hoặc cầu thì không quyết định được giá trị.
Alfred Marshall đã minh họa điều này bằng câu hỏi: lưỡi nào của chiếc kéo cắt được vải? Câu trả lời rõ ràng là: cả hai lưỡi kéo cùng tương tác thì mới cắt được vải. Tương tự như vậy, trên thị trường cạnh tranh, cả cung và cau tương tác mới quyết định đến giá trị thị trường. Một sự thay đồi trong một biến số nào đó tác động đến cung hoặc cầu đều có thể dẫn đến giá cả thị trường thay đổi. :
Bản chất của giá trị thị trường là nó bắt nguồn từ thị trường. Trên một thị trường có sự tương tác giữa cung và cầu, giá trị được quyết định bởi hành vi của người mua và người bán, cạnh tranh lẫn nhau. Khái niệm giá trị thị trường giả định rằng: (i) có sự cạnh tranh dé chiếm hữu được những tài sản tương tự; (ii) người mua và người bán có nhiều lựa chọn, thay thế; (iii)
267
người mua, người bán tiềm năng có quyết định hợp lý. Một thị trường lý tưởng phản ánh những điều kiện cạnh tranh hoàn hao.
Một thị trường cạnh tranh hoàn bảo yêu cầu: (i) có nhiều người mua, nhiều người bán; không ai có thể tác động đến giá cả thị trường thông qua một cố gắng, nỗ lực cá nhân, riêng lẻ; G6) sản phẩm chuẩn; (iii)không có những can thiệp, hạn chếhành chính tửchính quyền; (iv) người mua, người bán tự do ra nhập hoặc rút lui khỏi thị trường: (v)người mua, người bán có đủ kiến thức, thông tin liên quan đến; giá cả, cung, cầu; (vi)người mua, người bán ra quyết định linh hoạt, ngay và luôn.
Thị trường chứng khoán hoặc sản giao dịch một số nông sản là ví đụ cho thị trường cạnh tranh tương đối hoàn hảo. Ngược lại, thị trường bất” động sản mua bán, giao địch những tài sản không quy chuân, trong đó người mua, người bán không có đủ thông tin hoặc thông tin thiếu độ tin cậy cần thiết về giá cả, quy hoạch, pháp lý tài sản... Một số thị trường khác chịu sự can thiệp, hạn chế, chi phối của chính quyền, làm hỏng việc hình thành giá và lượng hàng hóa trao đồi tự nhiên, theo thị trường.
c. Một số khái niệm giá trị khác
e Chi phí: liên quan đến quá trình sản xuất hàng hóa, dịch vụ. Quá trình sản xuất liên quan đến nhiều công đoạn, mỗi công đoạn công nhân lại đưa thêm tính hữu ích/công dụng vào sản phẩm, kết thúc khâu cuối cùng, sản phẩm sẵn sàng đến tay người tiêu dùng. Tại mỗi khâu đều phát sinh chi phí. Đó Tà số tiền đã chi ra để sản xuất hàng hoá, dich vụ. Chi phí chỉ phản ánh số tiền quá khứ đã chi trả, đổi với một nhà sản xuất cá biệt.
s Giá cả: là số tiền thực tế đã trả cho một hàng hóa, dịch vụ trong một cuộc giao dich,mua bán cụ thể. Mức giá đó thể hiện số tiền trong lịch sử, quá khứ, nó không mang bất cứ ý nghĩa nào về triển vọng tương lai.
Đối tượng ước tính chi phí và định giá là hang hóa, dịch vụ; sản phầm đã kết thúc quá trình sản xuất, sẵn sàng cho tiêu dùng cuối cùng. Ước tính chi phí sản xuất, giá cả (pricing) là hoạt động bình thường docác nhà sản xuất tiến hành, một trong 4 “chữ P”5 của quá trình marketing. Mục tiêu nhằm so sánh chỉ phí sản xuất, giá bán sản phẩm dự kiến cá biệt với mức giá phổ biến thị trường dé ước tính lãi, lỗ. _
? Product (sản phẩm), Pricing (định giá), Place (bán hang), Promotion
(khuyên mãi)
268
. s Giá trị đầu tư: là giá trị một tài sản/ dự án đầu tư đối với cá nhân một nhà đầu tư riêng lẻ, căn cứ trên nhận định, đánh giá của nhà đầu tư về thu nhập cơ hội, chi phí cơ hội, những rủi ro đi kèm. Giá trị đầu tư là mức giá mà nhà đầu tư sẽ trả cho một tài sản đầu tư, khi nó đáp ứng được các chỉ tiêu đầu tư. Dé thẩm định giá trị tài sản đầu tu, phải biết các chỉ tiêu đầu tu: tỷ suất sinh lời cần đạt, số năm đầu tu, giá trị cuối kỳ. . Nếu những thông số này của nhà đầu tư là phổ biến thị trường thì giá trị đầu tư xấp xỉ giá trị thị trường.
e Giá trị hoạt động liên tục (going-concern value):
+ Ap dụng khi thẳm định giá trị doanh nghiệp đang và sẽ tiếp tục hoạt động không có thời hạn chấm đứt trong tương lai.
+ Là giá trị thị trường của doanh nghiệp tiếp tục hoạt động trong tương lai. Những tài sản có tuổi đời kinh tế hữu hạn (công trình trên đất, tài sản khác...) là một bộ phận gắn liền và được thầm định giá cùng với doanh nghiệp như một tổng thể duy nhất. Giá trị hoạt động liên tục trái ngược với giá trị thanh lý doanh nghiệp (liquidation value).
s Giá trị thanh lý: là số tiền gộp sẽ nhận được khi một hoặc một nhóm ~ tài sản được bán trong giao dịch thanh lý, theo đó người bán bắt buộc phải bán tai sản trước một thời gian cụ thé. Tham định mức giá trị thanh lý dựa vào hai tiền đề giá trị:
i) Một giao dịch phải bán theo một mệnh lệnh hành chính, với thời gian tiếp thị đầy đủ.
ii) Một giao dịch bắt buộc phải bán với thời gian tiếp thị rút ngắn.
e Giá trị số sách: số tiền đã bỏ ra mua, chế tạo, xây dựng tài sản trong quá khứ, trừ đi giá trị hao mòn tích lũy của tài sản.
d. Giá trị thị trường công bằng và giá trị thị trudng®
Giá trị thị trường công bằng tương tự như giá trị thị trường ở chỗ: đó là ' mức giá/số tiền ước tính mà một tài sản được trao déi/mua bán trên thị trường cạnh tranh và công khai theo những điều kiện hiện hành. Giá trị thị trường công bằng nhắn mạnh 1a mic giá có tan xuất (khả năng/sác suất) xảy ra lớn nhất, có thể quan sót được trên thị trườngtại thời điểm thẩm định giá.
Tại các nước phát triển, trong các tình huống tranh chấp pháp lý liên quan đến bất động sản khi nhà nước bồi thường khi thu hồi đất, nhà nước
5 Fair market value and market value
269
đánh thuế tài sản, phân chia tài sản ly hôn, bồi thường bảo hiểm tài sản, phá sản... người tathường viện dẫn và yêu cầu ước tính giá trị thị trường công bằng.
Uớc tinh giá trị thị trường công bằng của tài sản là mong muốn của mọi thẩm định viên và khách hàng-các đối tác tham gia thị trường.
Tuy nhiên khi thẩm định giá trị bất động sản đầu tư, giá trị doanh nghiệp, việc ước tính giá trị thị trường công bằng rất khó khăn hoặc không thể vì với mỗi gia thiét/kich bản/dự báokhác nhau về: doanh thu, chi phí, tỷ suất vốn hóa, đòn bẩy nợ, mô hình tăng trưởng... sẽ cho ra kết quả thẳm định giá khác nhau. :
Tại Việt Nam, khái niệm giá đất thi trường nêu tại Nghị định số
71/2024/NĐ-CP của Chính phủ Quy định về giá đất và Luật Đất đai
2024: ”Giá dat phổ biến trên thị trường là mức giá xuất hiện với tần suất nhiều nhất trong các giao dịch đã chuyển nhượng trên thị trường, trúng đấu giá quyền sử dụng đất, giá dat xác định từ chi phí, thu nhập của các thửa đất có cùng mục dich sử dụng tai một khu vực và trong mot khoảng thời gian nhất dinh?”.
Nếu tổ chức tư vấn định giá đất, Hội đồng thẩm định giá đất thực hiện theo nội dung trên thì kết quả giá đất đã tiệm cận với giá trị thị trường công bằng.
2.2.2.2 Cơ sở giá trị của hoại động thẩm định giá
a. Khái niệm giá trị thị trường
- Theo Chuẩn mực thẳm định giá quốc tế 2024:
“Là một số tiền ước tinh cud một tài sản (hoặc một nghĩa. vụ phải trả) sẽ được trao đổi tại thời điểm thẩm định giá giữa một người mua san sàng mua với một người bán san sang bán trong một giao dịchthuận mua vừa
~ bán, sau khi tai sản (hoặc mot nghĩa vụ phải tray da được tiếp thi hop ly, tai đó cả bên mua và bên bán đều hành động by trí khôn ngoan, tin cậy và không chịu bat cứ sức ép nào từ bên ngoài” 8”
- Theo Chuẩn mực thẳm định giá Việt Nam:
“1. Giá trị thị trường là khoản tiền ước tính aé tài sản có thể được giao dịch tại thời điểm thẩm định giá giữa người san sàng mua và người sẵn sang bán trong một giao dịch khách quan, độc lập, sau khi được tiếp thị
7 Nghị định 71/2024/NĐ-CP
8 TVS 2025
270