Giá trị là một hàm số của thu nhập: một giả thiết cơ bản của cách tiếp cận thu nhập là mọi người mua tài sản/dự án đầu tư vì nó tạo ra thu nhập.
Nghĩa là giá trị tài sản/dự án phụ thuộc vào thu nhập nó tạo ra. Dé áp dụng được cách tiếp cận này, tài sản được thẩm định bắt buộc phải là loại tài sản được mua, bán phố biến căn cứ vào dòng thu nhập của nó tạo ra.
Thu nhập được von hóa là thu nhập dự kién trong tương lai. Đó là loại thu nhập điển hình, một người mua tin cậy trên thị trường kỳ vọng tài sản sẽ tạo ra trong kỳ đầu tư, vận hành, khai thác tài sản. Thu nhập trong quá khứ chỉ đóng vai trò là một chỉ báo dé ước tính, dự báo thu nhập trong tương lai.
Giá trị phụ thuộc vào độ lớn, hình dáng, độ dài thời gian và rủi ro của đồng thu nhập: một nhà đầu tự điển hình trên thị trường sẽ tính đến: độ lớn, hình dáng (nghĩa là dòng thu nhập trong tương lai sẽ thay đổi như thé nào), độ dài thời gian và rủi ro của dòng thu nhập từ tài sản đầu tư trước khi mua tài sản. Độ dài của dòng thu nhập có thể hữu hạn hoặc vô hạn. Ví đụ: dòng thu nhập từ đất được xem là vô hạn, trong khi dòng thu nhập từ công trình trên đất là hữu hạn. Rủi ro của dòng thu nhập liên quan đến độ chắc chan, hay khả năng có được thu nhập. Mức độ không chắc chắn càng lớn, tỷ suất vốn hóa càng cao. Không phải mọi tài sản đầu tư đều có cùng mức độ rủi ro
` như nhau, từ đó đẫn đến không phải mọi dòng thu nhập được vốn hóa theo một tỷ suất giống nhau.
Nhà đầu tư yêu cầu: (?)Tÿ suốt thu hôi von đầu tư và (ii) Tỷ suất sinh lời trên von đầu tu. Tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư phải tính đến các yếu tố:
- Thu nhập cơ hội: thể hiện khả năng sinh lời nguyên thủy, tối thiểu của số vốn nhà đầu tư. Thông thường là thu nhập tối thiểu, phí rủi ro nhà đầu tư có được khi đầu tư mua Trái phiếu Chính phủ dài hạn.
- Tính thanh khoản: là khả năng chuyển đồi thành tiền mặt nhanh hay chậm mà không phải giảm giá tải sản.
- Rủi ro: là sự không chắc chắn liên quan đến các yếu tố dự báo trong tương lai,
- - Chỉ phí quản lý du án là sự bù đắp cho những nỗ lực quản lý của nhà dau tư
Thu nhập tương lai có giá trị (thực) nhỏ hơn thu nhập hiện tại: Thu nhập tương lai bắt buộc phải được chiết khấu để quy đổi về tương đương với thu nhập ở hiện tại. Chiết khẩu là quá trình tìm ra giá trị thực, hiện tai,
307
tương đương với số tiền danh nghĩa trong tương lai. Giá trị hiện tại là số tiền mà, nếu cộng dồn (tức lãi tính trên gốc và tính trồng trên lãi kỳ trước) theo lãi suất hàng năm, sẽ có được giá trị tương lai. Vì các nhà đầu tư ưa thích có được số tiền thu nhập hôm nay (bản chất là số tiền có trong tay hôm nay có thể đầu tư sinh lời lớn hơn số tiền đó trong tương lai) nên các nhà đầu tư chiết khẩu thu nhập tương lai, hoặc giảm giá trị, khi phân tích đầu tư.
C. Áp dụng
Cách tiếp cận từ thu nhập cần được áp dụng và mức giá chỉ dẫn cho độ tin cậy cao nhất khi đáp ứng các yêu cầu sau:
- Khả năng tạo ra thu nhập từ tài sản là yếu tố căn bản tạo nên giá trị
. từ khía cạnh đầu tư.
- Có những dự báo hợp lý về độ lớn và độ dài thời gian của dòng thu nhập trong tương lai đối với tài sản mục tiêu cần thẩm định giá, nhưng không có những thông tin đáng tin cậy dé có thé áp dung cách tiếp cận từ thị tường.
D. Phương pháp vốn hóa trực tiếp
Vốn hóa trực tiếp là phương pháp theo đó, thu nhập của một năm sẽ được quy đổi thành mức giá chỉ dẫn về giá trị tài sản đầu tư bằng cách: (i) lấy thu nhập của một năm chia cho tỷ suất phù hợp (V = a3 hoặc (ii) lay
- thu nhập của một năm nhân với hệ số nhân thu nhập phù hợp (V =IxP).
Tỷ suất vốn hóa hoặc hệ số nhân thu nhập tìm được tử các mức giá mua/bán của những tài sản đầu tư tương tự, có thể so sánh trên thị trường và thể hiện mối quan hệ giữa thu nhập dự kiến một năm và giá trị tài sản đầu tư.
_ Hai đặc điểm của phương pháp vốn hóa trực tiếp là: (i) nó không cho thấy rõ ràng về độ lớn, khả năng thay đổi và độ dài thời gian của dòng thu nhập, cũng như bất cứ sự tăng/giảm giá trị tài'sản trong ky đầu tư; (ii) nó cũng không cho thấy rõ rằng về tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư và tỷ suất hoàn vốn đầu tư.
Phương pháp vốn hóa trực tiếp chỉ sử dụng hai thông số là thu nhập trong 01 năm và giá bán. Lưu ý tỷ suất vốn hóa được sử dụng phải phù hợp với loại hình thu nhập mà tài sản đầu tư đem lại Nếu việc so sánh không tương đồng, sẽ dẫn đến kết quả thấm định giá sai lệch. Vi dụ: sử dụng tỷ suất vốn hóa chung cho ante nhập từ vốn cổ đông đem lai..
308
Theo Chuẩn mục thẳm định giá Việt Nam - Cách tiếp cận thu nhập, phương pháp Vốn hóa trực tiếp gồm ba bước:
- Xac định thu nhập thuần do tài sản mang lại;
- Xac định tý suât von hoá; |
- Xác định gia trị của tài sản dau tư.
Theo đó:
“Xác định thu nhập thuần do tài sản mang lại ()
1. Công thức xác định thu nhập thuần:
Thu. nhập thuần = Tổng thu nhập tiềm năng - Thất thu do không sử dụng hết 100% công suất và rủi ro thanh toán - Chi phí hoạt động
2. Việc xác định tổng thụ nhập tiềm nang, thất thu, chi phí hoạt động thực hiện trên cơ sở thông tin điều tra khảo sat trên thị trường của ít nhất 03 tài sản tương tự, có tham khảo thu nhập và chi phí hoạt động trong quá khứ của tai sản thẩm định giá, tình hình cung - cầu, triển vòng phát triển của thị trường ngành, lĩnh vực và các yếu tố khác ảnh hưởng đến việc dự báo tổng thu nhập tiềm năng, thất thu, chí phí hoạt động dự kiến của tài sản thẩm định giá.
3, Tổng thu nhập tiềm năng được xác định là tổng số các khoản thu nhập én định, hàng năm có được từ việc khai thác hết công suất tài sản.
4. Thất thu không sử dụng hết 100% công suất và độ rủi ro thanh toán
~ được xác định bằng tỷ lệ thất thu nhân (x) tổng thu nhập tiềm năng, trong đó tỷ lệ thất thu được ước tính từ việc thu thập và phân tích thông tin của các tài sản tương tự trên thị trường. . :
5. Chi phí hoạt động được xác định là những chi phí hàng năm cần thiết cho việc duy trì dòng thu nhập từ tài sản.
. 6. Tổng thu nhập tiềm năng, chi phí hoạt động có thể được tính trước thuế thu nhập hoặc sau thuế thu nhập căn cứ vào mục đích thẩm định giá, đặc trưng của tài sản thẩm định giá, các thông tin thu thập được, cơ sở giá trị thẩm định giá, phương pháp thẩm định giá đối với loại tài sản cụ thể và phải phù hợp với cách xác định tỷ suất vốn hóa.
Xác định ty suất vốn hoá (R)
15 Thông tư số 32/2024/TT-BTC ngày 16/5/2024 của Bộ trưởng Bộ Tài chính
309
1. Căn cứ vào mục đích thẩm định giá, đặc trưng của tài sản thầm định giá, cơ sở giá trị thẩm định giá và các thông tin thu thập dugc, tỷ suất vốn hóa được xác định thông qua một trong hai phương pháp: phương pháp so
` gánh và phương pháp phân tích vốn vay - vốn đầu tu.
2. Phương pháp so sánh
a) Phương pháp so sánh xác định tỷ suất vốn hóa áp dụng cho tài sản cần thẩm định giá bằng cách so sánh, rút ra từ những tỷ suất vốn hóa của các tài sản tương tự trên thị trường?
b) Dé xác định tỷ suất vốn hóa, cần điều tra, khảo sát, thu thập thông tin của ít nhất 03 tài sản so sánh trên thị trường, bao gồm các thông tin về gid giao dich, mục đích sử dụng, điều khoản tài chính, điều kiện thị trường tại thời điểm mua bán, đặc điểm của người mua - người bán, thu nhập hoạt động, chi phí hoạt động; ty lệ thất thu do không sử dụng hết 100% công suất và độ rủi ro thanh toán và các yếu tố liên quan khác. Trong trường hợp các tài sản so sánh có các yếu tố khác biệt với tài sản thẩm định giá thi cần tiền hành điều chỉnh các yếu tố khác biệt nay;
c) Cách tính thu nhập thuần, chi phí hoạt động áp dụng với các tài sản so sánh phải thống nhất với cách tính áp dụng với tài sản thẩm định. Giá giao dịch của tài sản so sánh phải phản ánh được điều kiện thị trường hiện tai củng như
-điều kiện thị trường tương lai tương tự như của tài sản thẩm định giá.
3. Phương pháp phân tích vốn vay - vốn sở hữu
a) Phương pháp phân tích vốn vay - vốn sở hữu xác định tỷ suất vốn hóa căn cứ vào bình quân gia quyền cửa hệ số vốn hóa tiền vay và tỷ suất vốn hóa. vốn sở hữu, trong đó quyền số là tỷ trọng vốn huy động từ các nguồn khác nhau đầu tư vào tài sản. Phương pháp này áp dụng đối với các tài sản được đầu tư bởi nguồn vốn sở hữu và nguồn vốn Vay;
b) Dé xác định tỷ suất vốn hóa, cần điều tra, khảo sát, thu thập thông tin liên quan đến nguồn vốn sở hữu và nguồn vốn vay bao gồm: tỷ lệ vốn sở hữu, tỷ lệ vốn vay, kỳ hạn thanh toán, số kỳ thanh toán, lãi vay, sự kỳ vọng của nhà đầu tư từ khoản đầu tư, khả năng thu hồi vốn đầu tư và các yếu tố khác liên quần;
c) Hệ số vốn hóa tiền vay là tỷ lệ khoản thanh toán nợ hàng năm (bao gỒm cả vốn và lãi) trên vốn vay gốc. Hệ số vốn hóa tiền vay được tính bằng
310