Mức độ ảnh hưởng của nhân tố a đến chỉ tiêu Q:
AQ(a)= ai Xbo X Co—ag X bo X Co
Mức độ ảnh hưởng của nhân tố b đến chỉ tiêu Q là:
AQ(b) = ay x by X Co-— ay x bo X Co
Mức độ ảnh hưởng của nhân tố c đến chỉ tiêu Q:
AQ(c)=ai xbị x c¡—ai xb; x cọ
Tổng hợp mức độ ảnh hưởng của các nhân tố
AQ = AQ) + AQ(b) + AQ(c)
- Phuong pháp số chênh lệch là phương pháp cũng được dùng để xác định ảnh hưởng của các nhân tố đến sự biến động của chỉ tiêu phân tích.
Điều kiện, nội dung và trình tự vận dụng của phương pháp số chênh lệch cũng giống như phương pháp thay thế liên hoàn, chỉ khác nhau ở chỗ dé xác định mức độ ảnh hưởng của nhân tố nào thì trực tiếp dùng số chênh lệch về giá trị kỳ phân tích so với kỳ gốc của nhân tố đó (thực chất là thay thế liên hoàn rút gọn áp dụng trong trường hợp chỉ tiêu phản ánh đối tượng nghiên cứu có quan hệ tích số với các nhân tố ảnh hưởng).
Ví du: Cũng ví dụ trên xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố a,
_ b,c đến Q bằng phương pháp số chênh lệch
Mức độ ảnh hưởng của nhân tố a đến Q:
AQ(a) = (ai — a0 )x bạ x cơ
: Mức độ ảnh hưởng của nhân tố b đến Q:
: AQ(b) = =axx (by —=bạ )x ca : we —— -
Mức độ ảnh hưởng của nhân tố c đến Q
AQ(c) = ay xbị x (cui—co)
Tổng hợp mức độ ảnh hưởng của các nhân tố
AQ(a) + AQ(b) + AQ(c) = AQ
- Phương pháp cân đói: Phương pháp cân đối là phương pháp được sử dụng dé xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến chỉ tiêu phân tích trong trường hợp các nhân tố có quan hệ với chỉ tiêu phân tích dưới dạng tông hoặc hiệu. Đề xác định mức độ ảnh hưởng nhân tố nào đó đến chỉ tiêu
380
phân tíchbằng phương pháp cân đối người ta xác định chênh lệch giữa thực tế với kỳ gốc của nhân tố ấy. Tuy nhiên cần để ý đến quan hệ thuận, nghịch giữa nhân tố ảnh hưởng với chỉ tiêu phản ánh đối tượng nghiên cứu.
Ví dụ: Chỉ tiêu phân tích X có mối quan hệ với các nhân t6 a,b, c duéi dạng sau:
X=a+b-c
Kỳ phân tích: Xi=ait†Tbi-ci
Ky gốc: Xo = ag + bọ - Co.
Đồi tượng cụ thé của phân tích là: AX = Xj - Xo
Xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố a, b, c đến chỉ tiêu phân tích X (Bằng phương pháp số cân đối) `
Mức độ ảnh hưởng của nhân tổ a đến X: AX(a)=ai —
Mức độ ảnh hướng của nhân tố b đến X: AX(b) = bị — bo
Mức độ ảnh hưởng của nhân tố c đến X: AX(c) == (cy — co)
Tổng hợp mức độ ảnh hưởng của các nhân tế:
AX(a) + AX(b) + AX(c) =AX.
* Phương pháp phân tích thực chất ảnh hướng của các nhân tổ
Sau khi xác định được mức độ ảnh hưởng của các nhân tố cần tiến hành phân tích tính chất ảnh hưởng của các nhân tố. Việc phân tích được thực hiện thông qua chỉ rõ và giải quyết các vấn đề như: Chiều hướng tác động: nguyên nhân ảnh hưởng, quan: điểm, cơ sở đưa ra ý kiến đánh giá và dự đoán cụ thể của nhà phân tích về vấn đề phân tích, đồng thời xác định ý nghĩa của nhân tố tác động đến chỉ tiêu đang nghiên cứu, xem xét nhằm - cung cấp cơ sở cho các quyết định điều chính hoạt động tải chính doanh nghiệp của chủ thể quản lý.
3.1.3.3 Phương pháp dự đoán
Phương pháp dự đoán được sử dụng để. dự báo tài chính của doanh nghiệp. Có nhiều phương pháp khác nhau dé dy đoán các chỉ tiêu tài chính của doanh nghiệp trong tương lai như phương pháp hồi quy, phương pháp toán xác suất thống kê, phương pháp sử dụng mô hình kinh tế lượng, phương pháp ma trận.....
381
s Phương pháp hồi quy !
Phương pháp hồi quy được sử dụng khá phổ biến trong du báo tài chính doanh nghiệp. Theo phương pháp này, các nhà phân tích sử dụng số liệu quá khứ, dữ liệu đã diễn ra theo thời gian hoặc diễn ra tại cùng một thời điểm để thiết lập mối quan hệ giữa các hiện tượng và sự kiện có liên quan.
Thuật ngữ toán gọi là sự nghiên cứu mức độ tác động của một hay nhiều biến độc lập (biến giải thích) đến một biến số gọi là biến phụ thuộc (biến kết quả). Mối quan hệ này được biểu diễn dưới dạng phương trình gọi là phương trình hồi quy. Dựa vào phương trình hồi quy người ta có thể giải thích kết quả đã diễn ra, ước tính va du báo những sự kiện sẽ xảy ra trong
. tương lai. Phương pháp hồi quy thường. được sử dụng dưới dạng hồi quy đơn, hồi quy bội để đánh giá và dự báo kết quả tài chính của doanh nghiệp.
Phương pháp hồi quy đơn (hay hồi quy đơn biến) là phương pháp được dùng để xem xét mối quan hệ giữa một chỉ tiêu phản ánh kết quả vận động của một hiện tượng kinh tế (gọi là biến phụ thuộc) với chỉ tiêu phản ánh nguyên nhân (gọi là biến độc lập). Phương trình hồi quy đơn có dạng:
Y=a+bx
Trong đó:
- Y là biến phụ thuộc; x là biến độc lập;
: - a là tung độ gốc (nút chặn trên đồ thị); b là hệ số góc (độ dốc hay độ nghiêng của đường biểu diễn Y trên đồ thị).
Trong phương pháp hồi quy đơn, với mục đích là giải thích hoặc dự báo một chỉ tiêu cần nghiên cứu, nên việc quan trọng nhất là tìm ra giá trị của a, b. Trên cơ sở đó, xây dựng phương trình hồi quy tuyén tính dé ước lượng các giá trị cửa Ÿ ứng với mỗi giá trị của xx in
Để xác định giá trị thông số a và b người ta sử dụng các phương pháp như phương pháp cực đại, cực tiểu, phương pháp bình phương tối thiểu hoặc sử .dụng phần mềm Excel trên máy vi tính. Chẳng hạn, theo phương pháp cực đại, cực tiểu, giá trị các thông số a, b được xác định như sau:
Ymax - Ymin
a= Y- bx hoặca= Y—-bX
382
Với phương pháp bình phương tối thiểu, các thông số a, b được xác định theo công thức:
Yi-xĂ-y).
a: hay
> Mivi—nXY b= 5
làn =X”
\
Phuong pháp hồi quy bội thời quy đa biến là phương pháp được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa nhiều biến độc lập với một biến phụ thuộc (một chỉ tiêu kết quả với nhiều chỉ tiêu nguyên nhân). Trong thực tế, có nhiều mô hình phân tích sử dụng hồi quy đa biến, như phân tích và dự
_ báo doanh thu của doanh nghiệp kinh doanh nhiều mặt hàng, phân tích tổng
chi phí với nhiều nguyên nhân tác động...
Một chỉ tiêu tài chính chịu sự tác động cùng lúc của nhiều nhân tố cả cùng chiều lẫn ngược chiềuvà giữa các nhân tố cũng có mối quan hệ nội tại. Vì vậy, phân tích hồi quy vừa kiểm định giả thiết về nhân tố tác động và mức độ ảnh hưởng, vừa định lượng các quan hệ kinh tế giữa chúng. Từ đó có cơ sở cho phân tích dự báo và có quyết định phù hợp, có hiệu quả trong việc thực hiện muc tiêu mong muốn của các đối tượng.
Phương trình hồi quy đa biển tổng quát dưới dạng tuyến tính là:
Y= bo #bixi + bzx; +... + bpx;+... + byxyt e
Trong đó:
Y: biến phụ thuộc (chi tiêu phản ánh đối tượng nghiên cứu) và được hiêu là ước lượng (Y);
bp là tung độ gốc; bị các độ dốc của phương trình theo các biến x;,
x; các biên độc lập (nhân tô ảnh hưởng); e các sai sô
383