CHUYÊN ĐỀ 1
PHÁP LUẬT ÁP DỤNG
TRONG LĨNH VỰC THẨM ĐỊNH GIÁ
1.1. PHÁP LUẬT VỀ THẨM ĐỊNH GIÁ
1.1.1. Tổng quan pháp luật về giá
Trong nền kinh tế thị trường nói chung, giá hàng hoá, dịch vụ (gọi chung là giá cả) là do thị trường xác lập trên cơ sở giao dịch giữa các chủ thể của nền kinh tế. Ở khía cạnh nhất định, giá thể hiện mối tương quan trao đổi giữa sản phẩm hàng hoá, dịch vụ trong bối cảnh thị trường¹. Theo Bộ tiêu chuẩn thẩm định giá quốc tế năm 2013 thì “giá là số tiền được yêu cầu, được đặt hàng hoặc được trả cho một tài sản. Bởi vì năng lực tài chính, động cơ hoặc lợi ích đặc biệt của một người mua có thể khác nhau, nên giá đã thanh toán có thể khác với giá trị nếu tài sản đó là của người khác... Giá cả có liên quan đến chi phí vì giá thanh toán của tài sản trở thành một phần hoặc toàn bộ chi phí của người mua”².
Trên thế giới, ở những mức độ khác nhau, các quốc gia ban hành và thực hiện pháp luật về giá nhằm đảm bảo vận hành nền kinh tế hiệu quả cũng như giải quyết những vấn đề xã hội như Luật kiểm soát giá năng lượng năm 1942 của Hoa Kỳ, Luật giá của Phillippines năm 1994, Luật quản lí giá của Trung Quốc năm 1998, Luật quản lí giá của Malaysia năm 1946, Luật định giá và chống độc quyền của Thái Lan năm 1979, Luật quản lí giá của
Singapore năm 1985, Luật quản lí giá của Slovenia năm 1999... Trên thực tế, có đạo luật về giá chỉ thực hiện trong những thời điểm nhất định (ví dụ như Luật kiểm soát giá năng lượng năm 1942 của Hoa Kỳ chỉ áp dụng trong thời kì diễn ra Chiến tranh thế giới lần thứ 2), tuy nhiên, đa số các đạo luật
¹ Châu Tiến Khương, Kinh tế học, Quyển II “Sản xuất - Thị trường”, Đại học Sài Gòn,
1972, tr. 217
² International Valuation Standard Council, International Valuation Standard 2013 -
Framework and Requirements, 2013, www.ivsc.org
13
vẫn đang được thi hành cùng với những sửa đổi, bồ sung phù hợp trong từng giai đoạn”
Tại Việt Nam, pháp luật về giá bắt đầu được quy định cụ thể tại Pháp lệnh Giá năm 2001, sau đó là Luật Giá năm 2012. Ngày 19 tháng 6 năm
2023, Luật Giámới được Quốc hội thông qua (Luat số 16/2023/QH15) thay thế Luật Giá năm 2012 và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2024. Đồng thời Chính phủ, Bộ tài chính và các Bộ có liên quan cũng lần lượt ban hành nhiều văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành bao gồm:
- Nghị định 85/2024/NĐ-CP ngày 10 KG 7 năm 2024 quy định ch tiết một số điều của Luật Giá;
- Nghị định 78/2024/NĐ- CP ngày 01 tháng 7 năm 2024 quy định chi tiết một số điều của Luật Giá về thẩm định giá;
Ngoài Luật giá và các văn bản hướng dẫn thi hành, các quy định pháp luật về giá còn được ghi nhận tại nhiều luật, pháp lệnh, nghị định và thông tư của các lĩnh vực khác có liên quan, đặc biệt là trong lĩnh vực pháp luật kinh tế như pháp luật về doanh nghiệp, thương mại, tài chính, cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng VV. với tư cách là các lĩnh vực chuyên ngành. Như vậy, hệ thống pháp luật về giá vừa có tính độc lập tương đối, lại vừa có mối quan hệ gắn bó với nhiều lĩnh vực pháp luật khác trong tổng thể
. hệ thống pháp luật kinh tế.
Đồi tượng điều chỉnh của Pháp luật về giá là các quan hệ xã hội trong lĩnh vực giá bao gồm quyền và nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân, người tiêu dùng trong lĩnh vực giá, thẩm định giá; hoạt động quản lý, điều tiết giá của Nhà nước; tổng hợp, phân tích, dự báo giá thị trường; cơ sở dữ liệu về giá; thắm « định giá thanh tra chuyên ngành về gid, kiếm tra việc chấp
hành pháp luật về giá, thẩm định giá. |
Các quan hệ xã hội được điều chỉnh bởi Pháp luật về giá được chia thành 02 nhóm chính là quan hệ hành chính liên quan đến lĩnh vực giá và quan hệ dân sự liên quan đến lĩnh vực giá, từ đó hình thành nhóm quan hệ pháp luật hành chính và quan hệ pháp luật dân sự về giá.
3 Trần Vũ-Hải và Đào Ánh Tuyết (2017), “Vai trò của pháp luật về giá và su can thiét đào tạo pháp luật về giá trong chương trình cử nhân luật”, Tap chí Luật học, số 9, tr.93-100
14
.. Đối với nhóm quan hệ pháp luật hành chính về giá, phương pháp điều chỉnh chủ yếu là mệnh lệnh - quyền uy. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp,
Pháp luật về giá lại có khuynh hướng ưu tiên cho các biện pháp kinh tế - tài chính. Ví dụ: Các biện pháp điều tiết giá của nhà nước có khuynh hướng sử dụng các biện pháp kinh tế - tài chính, thậm chí cả thỏa thuận giữa các bên liên quan trước khi sử dụng các biện pháp hành chính.
Đối với nhóm quan hệ pháp luật dân sự về giá, phương pháp điều chỉnh chủ yếu là phương pháp bình. đẳng, thỏa thuận, theo đó, các bên sẽ cùng nhau các quan hệ xã hội tự nguyện với nhau mà trong đó, cơ quan nhà nước chỉ giữ vai trò “trọng tài”, đảm bảo quyền lợi chính đáng của các bên theo thỏa thuận và phù hợp với quy định của pháp luật.
Trên thực tế ở từng nội dung điều chỉnh cụ thể, không phải lúc nào cũng có thê tách bạch rõ ràng đâu là quan hệ pháp luật dân sự và đâu là quan hệ pháp luật hành chính. Ví dụ: quan hệ giữa các bên trong quá trình hiệp thương giá; quan hệ pháp luật trong việc cơ quan nhà nước thực hiện thầm định giá của nhà nước đối với tài sản nhà nước, vv.
Có nhiều cách thức tiếp cận để mô tả cấu trúc pháp luật về giá và mỗi cách có những ý nghĩa và vai trò nhất định trong nghiên cứu cũng như áp dụng pháp luat. Theo nghĩa hẹp, cấu trúc Pháp luật về giá đồng nghĩa với cấu trúc nội dung của văn bản Luật Giá. Những quy định pháp luật có liên quan của các lĩnh vực cụ thể cũng được xem xét theo từng nội dung của luật giá, có ý nghĩa bổ sung dé cùng điều chỉnh. Luật Giá được xem là văn bản luật chung, điều chỉnh trong lĩnh vực giá, còn các luật khác được xem là văn ban luat Tiếng, được ưu tiên áp dung.Theo nghĩa rộng, cấu trúc Pháp luật về giá là tổng hợp các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh trong lĩnh vực giá.
Cấu trúc Pháp luật về giá, do đó, bao gồm hai bộ phận chính: Mot là, hệ ' thống các văn bản quy định chung về lĩnh vực giá bao gồm Luật Giá, các nghị định và thông tư quy định và hướng dan thi hành Luật Giá; Hai là, hệ thống các quy định về giá trong những lĩnh vực cụ thể. Trong quá trình điều chỉnh, sẽ căn cứ vào bản chất của từng quan hệ xã hội dé xác định các quy định áp dụng cho phù hợp.
Trong phạm vi chương trình đào tạo nghiệp vụ thẩm định giá, cấu trúc
Pháp luật về giá được tiếp cận theo nghĩa hẹp và bao gồm những bộ phận cơ bản sau:
15
- Bộ phận pháp luật quy định quyền và nghĩa vụ (địa vị pháp lý) co bản của các chủ thể tham gia quan hệ Pháp luật về giá, bao gồm: các tổ chức, cá nhân trong hoạt động về giá, cơ quan quản lý nhà nước về giá và các tổ chức xã hội nghề nghiệp trong lĩnh vực giá, các hoạt động quản lý nhà nước về giá và xử phạt vi phạm hành chính về giá.
- Bộ phận pháp luật quy định hoạt động điều tiết giá, công khai thông tin về giá nhằm đảm bảo sự hài hòa của giá ca thị trường như bình 6 én giá, định giá, hiệp thương giá, niêm yết giá, V.V.. :
- Bộ phận pháp luật quy định hoạt động thẩm định giá với tư cách là một dịch vụ được cung cấp nhằm xác định giá thị trường của tài sản cần
' thẩm định như doanh nghiệp thẩm định giá, thẩm định viên về giá, thẩm
` định giá của nhà nước, V.V..
' Nhằm đảm bảo hiệu quả thực hiện Pháp luật về giá cần có sự tham gia của các tổ chức có thẩm quyền bao gồm cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức xã hội, xã hội nghề nghiệp có liên quan đến lĩnh vực giá.
Các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền bao gồm Chính phủ, Bộ
Tài chính, các bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh với sự phân định thẩm quyền như sau:
- Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước trong lĩnh vực giá trên phạm vi cả nước.
- Bộ Tài chính chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước trong lĩnh vực giá.
- Bộ, cơ quan ngang bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm thực hiện chức năng quan lý nhà nước về giá trong lĩnh vực được pháp luật quy định. —
- Uy ban nhân dân cấp tỉnh trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của . mình có trách nhiệm thực hiện chức năng quản lý nhà nước trong lĩnh vực giá tại địa phương theo quy định của pháp luật.
Ngoài cơ quan quản lý nhà nước, trong nền kinh tế thị trường hiện đại, không thé không kể đến vai trò của các tổ chức xã hội, xã hội nghề nghiệp là những chủ thể có khả năng cùng phối hợp với cơ quan nhà nước đề cùng
“ Luật Giá năm 2023, từ Điều 12 đến Điều 16.
16