_ ~ Một là, tuy không có hình thái vật chất nhưng một số tài sản vô hình có thể chứa đựng trong hoặc trên thực thể vật chất, nhưng giá trị của thực thể vật chất là không đáng kể so với giá trị tài sản vô hình. Ví dụ: một phần chương trình phần mềm máy tính được ghi trong một đĩa nhớ compact.
- Hai là, có thé nhận biết được và có bằng chứng hữu hình về sự tồn tại của tài sản vô hình. Ví dụ: hợp đồng, văn bằng bảo hộ, giấy chứng nhận, đĩa mềm máy tính, danh sách khách hàng và các tài liệu chứng cứ khác;
- Ba là, có thé xác định được giá trị của tài sản vô hình và chuyển giao quyền sở hữu.
Những tài sản vô hình chủ yếu liên quan đến hoạt động thắm định | gid
như: Tài sản trí tuệ; Quyền sở hữu trí tuệ theo quy định của pháp luật vé sở hữu trí tuệ (như quyền tác giả, sáng chế, phát minh v.v..); Quyền mang lại lợi ích kinh tế đối với các bên được quy định cụ thể tại hợp đồng theo quy định của pháp luật (ví dụ như quyền khai thác khoáng sản, quyền kinh doanh, quyền phát thai có thể chuyển nhượng được; các mối quan hệ phi
hợp đồng mang lại lợi ích kinh tế cho các bên, các mồi quan hệ với khách -
hàng, nhà cung cấp hoặc các chủ thể khác (ví dụ như danh sách khách hàng, cơ sở dữ liệu) và các tài sản vô hình khác.
Tài sản tài chính được hiéu là tiền và các tài sản tương đương tiền. Tai sản tài chính bao gồm tiền mặt, trái phiếu Chính phủ, trái phiếu Kho bạc, trái phiếu công ty, các loại trái phiếu khác, hồi phiếu, kỳ phiếu, tín phiếu, chứng chí tiền gửi, các khoản cho vay và phải thu, cổ phiếu phố thông, cổ phiếu ưu đãi, hợp đồng quyền chọn, các giấy tờ có giá khác.
Một cách thức phân loại nữa là theo tính chất, phạm vi quyền sở hữu mà tài sản được chia thành tài sản tư, tài sản cộng đồng và tài sản công.
Tai sản tư là tài sản của một chủ thê xác định với những đặc quyên sở
hữu rõ ràng. Nói cách khác, chủ sở hữu tài sản tư 66 toàn quyền đối với tài sản đó, bao gồm cả quyền được chuyển nhượng tài sản cho người khác. Ví dụ: chiếc xe ô tô của cá nhân hoặc của doanh nghiệp.
Tài sản cộng đồng là tài sản của nhiều chủ thể, được xem là các đồng chủ sở hữu. Việc chuyển nhượng tài sản hoặc quyền đối với tài sản đó của từng chủ sở hữu thường khó khăn hơn, và đôi khi không thực hiện được. Ví dụ: Nhà thờ của dòng họ hoặc khu vực sinh hoạt chung của khu chung cư.
37
Tài sản công là tài sản thuộc về nhà nước với mục đích phục vụ lợi ích chung của xã hội. Việc sử dụng tài sản công thường được giám sát chặt chế bởi các cơ quan có thẩm quyền và của xã hội. Hơn nữa, tài sản công thường không có tính loại trừ cao. Ví dụ: một cây cầu do nhà nước xây dụng là tài sản công, nhưng ai cũng có quyền đi qua cây cầu.
1.2.2. Quy định về nội dung quyền sở hữu và các quyền khác liên quan đến tài san
Quyền sở hữu tài sản là quyền năng quan trọng được pháp luật tôn trọng và bảo vệ. Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ghi
nhận mọi người có quyền sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải dé dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, phần vốn góp trong doanh nghiệp hoặc trong các tổ chức kinh tế khác; quyền. sở hữu tư nhân và quyền thừa kế được pháp luật bảo bộ; trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc vì lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng chống thiên tai, nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng có bồi thường tài sản của tổ chức, cá nhân theo giá thị trường”,
Về lý thuyết, quyền sở hữu tài sản là quyền tuyệt đối đối với tài sản và có tính liên tục. Tuy nhiên trên thực tế, pháp luật các quốc gia đều ghi nhận những hạn chế đối với quyền sở hữu nhằm mục đích bảo vệ lợi ích chung
_ hoặc những quyền lợi xã hội nhằm đảm bảo sự công ake va hop ly trong các quan hệ dân sự liên quan đến tai sản.
Quyền sở hữu thường được phân tách thành ba nội ini (quyền năng) là quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt. Việc phân tách này có tính hợp lý bởi vì trên thực tế, chủ tài sản có thé chuyển địch một hoặc nhiều nội dung của quyền sở hữu cho chủ thể khác... ——.-—— -
Quyền chiếm hữu của chủ sở hữu được hiểu là chủ sở hữu có khả năng thực hiện mọi hành vi theo ý chí của mình dé nắm giữ, chi phối tài sản của mình nhưng không được. trái luật, đạo đức xã hội. Chủ sở hữu có thể ủy quyền cho người khác quản lý tài sản (tức là thực hiện người khác "được quyền chiếm hữu căn cứ vào sự đồng ý của chủ sở hữu). Người được chủ so hữu uy quyén quan ly tài san thực hiện việc chiếm hữu tài sản đó trong phạm vi, theo cách thức, thời hạn do chủ sở hữu xác định, đồng thời người
* Hiền pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Điều 32
38
được chủ sở hữu uỷ quyền quản lý tài sản không thể trở thành chủ sở hữu đối với tài sân được giao theo căn cứ về thời hiệu 10 năm như đối với người chiếm hữu ngay tình. Khi chủ sở hữu giao tài sản cho người khác thông qua giao dịch dân sự mà nội dung không bao gồm việc chuyển quyền sở hữu thì người được giao tài sản phải thực hiện việc chiếm hữu tài sản đó phù hợp với mục đích, nội dung của giao dịch.Người được giao tài sản có quyền sử dụng tài sản được giao, được chuyển quyền chiếm hữu, sử dụng tài sản đó cho người khác, nếu được chủ sở hữu đồng ý. Ví dụ: việc một chủ thể nhận gửi giữ tài sản không thể trở thành chủ sở bữu của tài sản đó, không được sử dụng tài sản nếu người gửi giữ không đồng ý.
Quyền sử dụng là quyền khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản. Theo quy định của pháp luật thì quyền sử dụng trước tiên là của chủ sở hữu và có thể được chuyển giao cho người khác theo thỏa thuận hoặc nếu pháp. luật có quy định. Khi chủ sở hữu thực thi quyền sử đụng thì được theo ý chí của mình nhưng không được gây thiệt hại hoặc làm ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác. Nếu người không phải là chủ sở hữu có quyền sử dụng tài sản thì phải tuân theo thỏa thuận với chủ sở hữu hoặc theo quy định của pháp luật. Ví du: Một doanh nghiệp đi thuê máy móc dé sản xuất thì phải tuân thủ những thỏa thuận với bên cho thuê.
Quyền định đoạt là quyền chuyển giao quyền sở hữu tài sản, từ bỏ quyền sở hữu, tiêu dùng hoặc tiêu hủy tài sản. Chủ sở hữu có quyền bán, trao đổi, tặng cho, cho vay, để thừa kế, từ bỏ quyền sở hữu hoặc thực hiện các hình thức định đoạt khác phù hợp với quy định của pháp luật đối với tài sản. Quyền định đoạt là quyền rất quan trọng của chủ sở hữu, trừ trường hợp chủ sở hữu ủy quyền cho người khác định đoạt hoặc theo,quy định của pháp luật. Người không phải là chủ sở hữu tài sản chỉ có quyền định đoạt tài san theo uy quyén của chủ sở hữu hoặc theo quy định của luật. Việc định đoạt tài sản phải do người có năng lực hành vi dan sự thực hiện không trái quy định của pháp luật. Trường hợp pháp luật có quy định trình tự, thủ tục định đoạt tài sản thì phải tuân theo trình tự, thủ tục đó. Quyền định đoạt cũng có thể bị hạn chế trong một số trường hợp do luật quy định. Ví dụ: Khi tài sản đem bán là tài sản thuộc di tích lịch sử - văn hoá theo quy định của Luật di sản văn hóa thì nhà nước có quyền ưu tiên mua. Trường hợp cá nhân, pháp nhân có quyền ưu tiên mua đối với tài sản nhất định theo quy định của pháp
39
luật thì khi bán tài sản, chủ sở hữu phải dành quyền ưu tiên mua cho các chủ thể đó. Ví dụ: Trong công ty cổ phần, việc chuyển nhượng phần vốn góp của thành viên được ưu tiên bán cho các thành viên khác trước khi bán ra bên ngoài công ty.
1.2.3. Quy định về các hình thức sở hữu
Bộ luật Dân sự năm 2015 chỉ xác định 3 hình thức sở hữu là sở hữu toàn dân, sở hữu riêng và sở hữu chung và có các quy định cụ thể về những hình thức sở hữu này .
Sở hữu toàn dân là hình thức sở hữu đặc biệt đối với tài sản thuộc quyền sở hữu của toàn thể nhân dân. Do đó, tài sản thuộc sở hữu toàn dân
. được xác định là những tài sản quan trong của quốc gia như đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do Nhà nước đầu tư, quán lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ SỞ hữu và thống nhất quản lý.
Do đặc thù về chủ thể sở hữu nên việc thực hiện quyền của chủ sở hữu đối với tài sản thuộc sở hữu toàn dân được quy định là Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nhà nước sẽ thực hiện quyền của chủ sở hữu đối với tài sản thuộc sở hữu toàn dân và trách nhiệm của Chính phủ là thống nhất quản lý và bảo đảm sử dụng tài sản đúng mục đích, hiệu quả và tiết
“ kiệm. Việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản thuộc sở hữu toàn dân
được thực hiện trong phạm vi và theo trình tự do luật định.
Tài sản thuộc sở hữu toàn dân có thể được đầu tư vào doanh nghiệp,
giao cho cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang hoặc giao cho tổ chức
"chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức-chính trị xã hội — nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp quản lý, sử dụng. Khi tài sản thuộc sở hữu toàn dân được đầu tư vào doanh nghiệp thì nhà nước thực hiện quyền của chủ sở hữu đối với tài sản đó theo quy định của pháp luật. Nếu tài sản thuộc sở hữu toàn dân được giao cho cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang thì nhà nước thực hiện quyền kiểm tra, giám sát để đảm bảo việc quản lý, sử dụng tài sản đúng mục đích theo quy định của pháp luật. Tương tự như vậy, nhà nước có quyền kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tài sản thuộc sở hữu toàn dân được giao cho tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội — nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề
40